
وقایعنگاری یک مرگ از پیش اعلامشده
نویسنده: ایزابل ویلیا
ترجمه: مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
نویسنده در این یادداشت چرایی بیواکنشی تودهها و نیروهای انقلابی در پی تهاجم و ربودن رئیسجمهور ونزوئلا را واکاوی میکند. او بر این باور است که پیش از اقدام نظامی، یک عملیات رسانهایِ میلیمتری و دقیق با تزریق اطلاعات آلوده، ماتریس افکار عمومی را شکل داد و با ایجاد گسست و حاکم کردن انسداد شناختی، در کنار همکاری جریانهای خودفروخته و سر بریدن زنجیره فرماندهی، تودهها را در شوک اولیه فلج و از حرکت بازداشت.
از نگاه ایزابل ویلیا، این رخداد حاصل خیانتی از پیش قابل تشخیص بود و ریشه ناتوانی در سازماندهی شورش مردمی را باید در ضعف ساختاری سالهای گذشته جستوجو کرد: جایگزین شدن سازمانهای اصیل انقلابی دارای ستاد و زنجیره فرماندهی با محافل اصلاحطلبِ انقلابنما، کنگرهسازیهای تشریفاتی و دست کشیدن از آمادهسازی واقعی برای رویارویی با چنین لحظهای که سرانجام به واگذاری تدریجی حاکمیت ونزوئلا انجامید.
این روزها درباره ونزوئلا بسیار اظهارنظر میشود؛ از ماهها و حتی سالها پیش، سیلی بیپایان از اظهارنظرها به راه افتاده که از ساختههای دستکاریشده هژمون آغاز میشود و تا پاکو، شوهرخواهرت، سر میز شام کریسمس امسال میرسد که به سلامتی دستگیری نیکلاس مادورو گیلاس بالا میبرد. تمام این اطلاعات آلوده، بیخطر نیست؛ سمی است و برای تیره کردن قضاوت و جلوگیری از قدرت تشخیص سرازیر میشود. بدین ترتیب، در مقیاسی کوچکتر، روایتی خورنده علیه حقیقت شکل میگیرد و بازتولید میشود که دیگر مهار آن ناممکن است. ما دقیقاً باید بر همین نقطه تمرکز کنیم؛ زیرا از دل همین فساد اطلاعاتی، همان ماتریس افکار عمومی زاده میشود که افزون بر پشتیبانی از یک موضع گفتمانی — در مقام هدفی برتر — راهنمای عملی برای مهار تودهها به دست میدهد.
در ونزوئلا مردم دست به سلاح نبردند، زیرا با عملیاتی رسانهای و با دقتی جراحانه و میلیمتری روبهرو بودند. هدف این عملیات، شکستن مفصلبندی اجتماعی انقلابی در تمامی پیوندهایش و پدید آوردن انسداد شناختی در پی گسست بود. شوک اولیه، همراه با همکاری خودفروختگان، همهچیز را به شکلی آبشاری به لرزه درآورد و تودهها را در انتظار دستور از زنجیره فرماندهیِ پیشتر سر بریده، از حرکت بازداشت.
در همان ساعات اولیه تهاجم و ربودن رئیسجمهور، یقینی روشن یافتیم که خیانتی به مردم، به دکترین نظامی دفاع از میهن، به روند بولیواری و در نهایت به احکام قانون اساسی جمهوری بولیواری ونزوئلا رقم خورده است. حتی بدون مدارک قابل راستیآزمایی، نشانهها از مدتها پیش آشکار بود. گفتوگویی را به یاد دارم هنگام عبور از «کینتا کرسپو» که پشت چراغ قرمز ایستاده بودیم و کسی گفت رودریگزها ضربهای به انقلاب خواهند زد و این ضربه شوم خواهد بود. این را بهعنوان یک خاطره نقل میکنم، چرا که بیشتر از شهود سرچشمه میگرفت تا اطلاعات مستند؛ هرچند در محافل حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا این موضوع بر سر زبانها بود که هر دوی این چهرهها از جوانی نمونهای از دسیسهچینی و جاهطلبی بودهاند که نوید هیچ پیامد خوشی نمیداد. اما از آنجا که در آن روزها، با وجود چهار میلیون شبهنظامی، همهچیز رنگوبوی جشن داشت، آن «پیشآگاهی» را به فراموشی سپردیم.
رئیسجمهور را «در یک چشم به هم زدن» بردند، با هشداری در قالب قتلعام چند صد نظامی و شماری غیرنظامی تا حساب کار دست همگان بیاید. در آن ساعات، بدترین بیمهایمان را به چشم دیدیم. یکدیگر را فراخواندیم که وحشت را دامن نزنیم، جلب توجه نکنیم و بکوشیم روایتی نزدیک به حقیقت را بازسازی کنیم. ضروری بود با شناسایی دوست و دشمن راه خود را پیدا کنیم تا زوایای توطئه روشن شود. پیمان سکوت برقرار شد تا بدون به خطر انداختن جان و امنیت خود، سرنخها را گرد آوریم و در میان مه بیاعتمادی، جایی که هر کس میتوانست متحد یا خائن باشد، دوباره منسجم شویم. امر حیاتی در آن روزهای نخست، در امان نگه داشتن انگیزه تودهها و پاسداشت روحیه رزمندگی برای چیزی بود که میبایست در قالب شورش مردمی شکل بگیرد. اما نتوانستیم دوباره منسجم شویم. در همین حال، همزمان با تحمل نخستین نشانههای آزار و افسردگی پس از کشف همدستان و «جیرهخواران»، کمکم از رمق افتادیم. این امر فقط ناشی از ضعف مفرط ما نبود، بلکه به سبب بدگمانی کسانی نیز بود که از بیرونِ درگیری و بیآنکه هیچ هزینهای بدهند، میخواستند با انگشت گذاشتن آشکار بر خیانت، برتری اخلاقی خود را به رخ بکشند.
ما نمیتوانستیم گامی به خطا برداریم، زیرا هر لغزشی برایمان بسیار گران تمام میشد؛ در حالی که جهان — و کسانی که میبایست رفقای ما باشند و صبورانه منتظر دستور بمانند — مشغول به نمایش گذاشتن استعدادهای تحلیلی و داوریهای اخلاقی خود بودند. این فلجشدگی، حقیقتی عمیقتر و ساختاریتر را برملا کرد: نخستین درس بزرگمان را آموختیم. ما سازمانهایی بهراستی انقلابی، دارای ستادهای فرماندهی، زنجیرههای دستور و محورهای مرکزی تاکتیک و استراتژی نساخته بودیم. در نهایت، و در بهترین سالها، محافل جادوگرانِ اصلاحطلبانِ متکبر را با گفتارهای انقلابنمایانه، منیتهای بادکرده و شبکههای چاپلوسان تقدیس کردیم که از سوی راهبرد کنگرهسازیِ نامتناسب نهادهای رسمی ترقیخواه جهانی تأمین مالی میشدند.
از زمان فروپاشی بلوک سوسیالیستی، دولتها، شهرداریها و کنسرسیومهای چپ، بر آن متمرکز شدهاند که هر جلوهای از اصلاحطلبی را به ستون فقرات انقلاب تبدیل کنند. میخواهم باور کنم که دستگاه اطلاعاتی کوبا — از معدود نیروهایی که تا به امروز به سود آرمانهای انقلابی عمل کرده است — در پی ردپای فیدل، با نفستنگی کوشیده تا تمام این ملغمه را به ساحل امن برساند. اما فیدل دیگر نیست، و نیت، پشتکار و تعهد چند جوان خوب و آموزشدیده کفایت نمیکند.
انقلاب چیز دیگری است: انقلاب از آنِ تودههاست، نه از آنِ کنگرهها، کوکتلپارتیها و نشستهای میان شخصیتهای دستچینشدهای که به بهانه به دست گرفتن چوب امداد انقلاب یا به رخ کشیدن سطحی از آگاهی طبقاتی که اندکی از همنوعانشان بالاتر است، خود را در قامت نوعی نخبه میپذیرند. روزی ناچار خواهیم شد بر فراز تکبر خود بایستیم و آنچه نتیجه میگیریم — چه خوشمان بیاید و چه نیاید — توضیح خواهد داد که امروز در کجای این هیچستان ایستادهایم.
این خشم نیست، واقعبینی است: ما بیش از آنچه حاضر به پذیرش آن باشیم، در خدمت کارکرد این نظام هستیم. زمان آن فرا رسیده است که چشمها را بگشاییم و آنچه را پیش چشممان رخ داده و نتوانستهایم مانع آن شویم ببینیم: واگذاری تدریجی، فصل به فصل و فزاینده حاکمیت سرزمینی، مادی، سیاسی و دولتی ونزوئلا.
شاید در این مسیر، مانورهای «دولت خودفروخته» بهتدریج خودی و بیگانه را ناامید و بیدار کرده باشد، اما هدف اولیه آن — ناکاوت کردن هرگونه واکنش از طریق سردرگمسازی و جایگزین کردن محرکهای واقعی با عناصر طراحیشده — پیشتر با موفقیت محقق شده است.
خیانت، در دوستی، در عشق و در زندگی بهطور کلی، قربانیان خود را محکوم میکند که افزون بر تحمل ضربه مستقیم و پژواک این بیاخلاقی، واکنش خود را نیز به گرو بگذارند. و دقیقاً همین اتفاق افتاده است: ما نه توانستیم و نه دانستیم چگونه واکنش نشان دهیم، زیرا حتی از آماده کردن خود برای چنین لحظهای نیز دست کشیده بودیم.
