تقابل با چین؛ امضای یادداشت تفاهم «شراکت راهبردی مواد معدنی کلیدی» میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده
در تاریخ ۲۴ آوریل به وقت محلی، اتحادیه اروپا و ایالات متحده توافقنامهای را با هدف هماهنگسازی تأمین مواد معدنی بحرانیِ مورد نیاز صنایع استراتژیک، از جمله صنایع دفاعی، به امضا رساندند. شبکه خبری «یورونیوز» در گزارش همان روز خود، بدون پردهپوشی، تعمیق همکاریهای میان اروپا و آمریکا در حوزه مواد معدنی کلیدی را ناشی از بهاصطلاح «نگرانیها» نسبت به جایگاه برتر و هژمونیک چین قلمداد کرد.
نویسنده: شیونگ چائو ران (گوانچای چین)
ترجمه مجله جنوب جهانی
در این روز، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، و ماروش شفچوویچ، کمیسر تجارت و امنیت اقتصادی اتحادیه اروپا، در تالار پیمانهای وزارت امور خارجه آمریکا، یادداشت تفاهمی (MOU) را در خصوص «شراکت راهبردی مواد معدنی کلیدی» امضا کردند.
روبیو پیش از مراسم امضا در سخنانی اظهار داشت که اهتمام و تعهد ابرازشده از سوی اتحادیه اروپا، مبین «اهمیت حیاتی زنجیرههای تأمین و مواد معدنی کلیدی برای شکوفایی اقتصادی و بهتبع آن، امنیت ملی هر دو طرف» است.
وی با اشاراتی تلویحی مدعی شد که تمرکز بیش از حد این منابع و انحصار آن در یک یا دو منطقه، ریسکی غیرقابلقبول پدید آورده است. او تصریح کرد: «زنجیرههای تأمین ما نیازمند تنوعبخشی هستند؛ به بیان دقیقتر، خاستگاههای تولید این مواد معدنی کلیدی باید در سطح جهانی متکثر گردند.»
روبیو افزود: «اطمینان دارم که از طریق این همکاری، همافزایی راهبردی قدرتمندتری از خود نشان خواهیم داد و سریعتر از هر زمان دیگری به اهداف تعیینشده دست خواهیم یافت. بیتردید در این عرصه حیاتی، با گام برداشتن در کنار یکدیگر، مستحکمتر خواهیم شد.» با این حال، شفچوویچ خاطرنشان کرد: «امروز آزمون واقعی در گرو اجرای این پروژه است. چگونه میتوانیم این توافقنامهها را به پروژههای مهندسی عینی و ملموس بدل کنیم تا برای فعالان اقتصادی ما نتایج واقعی به ارمغان آورد؟»
پیش از این، لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، اظهار داشته بود که صیانت از محیط تجاری بینالمللیِ باز، فراگیر و عامالمنفعه با منافع مشترک تمامی کشورها همسو است و همه طرفها موظفند در حفظ ثبات و امنیت زنجیرههای تولید و تأمین جهانی مواد معدنی کلیدی، نقشی سازنده ایفا کنند. وی همزمان تأکید کرد که چین با اقدام هر کشوری در جهت تخریب نظم اقتصادی و تجاری بینالمللی از طریق وضع قواعد در «محافل محدود» مخالف است.
اتحاد اروپا و آمریکا با هدفگیری چین
به زعم یورونیوز، امضای این توافقنامه نشانهای از تأیید کمسابقه نقش اتحادیه اروپا توسط دولت ترامپ است؛ دولتی که پیشتر مکرراً اتحادیه اروپا را مورد انتقاد قرار داده و در مقابل، از جریانهای راستگرای پوپولیست در داخل اروپا حمایت میکرد.
شفچوویچ اظهار داشت: «ما باید اطمینان حاصل کنیم که این منابع معدنی کلیدی قادر به پاسخگویی به نیازهای توسعهای آتی ما هستند و الگوی تأمین آنها نباید توسط منطقهای خاص قبضه شده یا به شکلی افراطی در نقطهای معین متمرکز گردد.»
علاوه بر این، طرفین اروپایی و آمریکایی چگونگی هماهنگسازی سیاستهای حمایتی (سوبسیدها) و ذخایر راهبردی مواد معدنی کلیدی، تدوین استانداردهای صنعتی یکپارچه جهت تسهیل گردش تجاری در داخل بهاصطلاح «جهان غرب» و سرمایهگذاری مشترک در پژوهشهای علمی مرتبط را مورد بررسی قرار خواهند داد.
مدتی پیش، دولت ترامپ طرحی را پیشنهاد داده بود که بر اساس آن، یک «منطقه تجاری ترجیحی» ویژه مواد معدنی کلیدی میان متحدان ایجاد شود. در واقع، واشینگتن پیش از این برنامههای اقدام مشترکی را با مکزیک و ژاپن منتشر کرده و چارچوبی برای همکاری در تأمین مواد معدنی کلیدی با کشورهایی نظیر استرالیا بنیان نهاده است.
در زنجیره تأمین جهانی کنونی، اهمیت مواد معدنی کلیدی همچون عناصر نادر خاکی بینیاز از توصیف است. روزنامه «نیویورک تایمز» نیز پیشتر اشاره کرده بود که این مواد در ساخت موشکها، هواپیماهای جت، پهپادها و طیف گستردهای از تجهیزات نظامی کاربرد دارند و این در حالی است که چین بر بازار فلزات نادر خاکی و آهنرباهای دائمی تسلط کامل دارد.
طبق این گزارش، چین در بازی تجاری با آمریکا و اروپا، از این مزیت بهره جسته و در جریان مذاکرات مربوط به تعرفهها و سایر موانع تجاری، گهگاه محدودیتهای صادراتی بر عناصر نادر خاکی را تشدید یا تسهیل کرده است.
اگرچه عناصر نادر خاکی در سراسر جهان یافت میشوند، اما استخراج و پالایش آنها بسیار دشوار است. علیرغم رایزنیهای مستمر اتحادیه اروپا درباره تنوعبخشی، حدود ۹۸ درصد از واردات عناصر نادر خاکی کلیدی این اتحادیه از چین تأمین میشود؛ امری که وابستگی اروپا به چین را حتی از ایالات متحده (که ۸۰ درصد واردات خود را از چین تأمین میکند) فراتر برده است.
ضرورت حصول «پیشرفت مثبت» در مسئله تعرفه فولاد
شفچوویچ اظهار داشت که اتحادیه اروپا به دنبال دستیابی به پیشرفتهای بیشتر در زمینه تعدیل پیامدهای تعرفههای فولاد آمریکا است و افزود که مذاکرات مربوطه «در مسیری مثبت در حال حرکت است.»
وی در ادامه خاطرنشان کرد که در موضوع تجارت فولاد، اتحادیه اروپا مایل است مواضع خود را با ایالات متحده هماهنگ کرده و راهبردی منسجم در قبال کشورهای ثالث اتخاذ نماید. او در گفتگو با خبرنگاران فاش کرد که با هوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، به توافق رسیده است تا «سرعت پیشبرد این فعالیتها در سطح فنی افزایش یابد.»
با این حال، یورونیوز تأکید میکند که همچنان گرههای کوری در روابط تجاری فرا-آتلانتیک وجود دارد. از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در سال گذشته، تولیدکنندگان اروپایی تحت فشار تعرفههای سنگین ۵۰ درصدیِ وضعشده بر واردات فولاد و آلومینیوم بودهاند.
هرچند بروکسل و واشینگتن در تابستان گذشته به توافقی دست یافتند که نرخ تعرفه آمریکا برای اکثر کالاهای اتحادیه اروپا را ۱۵ درصد تعیین میکرد، اما محصولات فولادی و آلومینیومی در شمول این توافق قرار نگرفتند.
شفچوویچ خاطرنشان کرد هرچند دولت ترامپ اخیراً شیوه اجرای تعرفههای واردات فولاد را سادهسازی کرده است، اما «در خصوص محصولات باقیمانده در فهرست، همچنان اختلافنظرهایی میان ما وجود دارد.» وی افزود: «حصول پیشرفت مثبت در این پرونده واجد اهمیتی بنیادین خواهد بود.»
شفچوویچ همچنین در همسویی با جریانسازی رسانهای آمریکا مدعی شد که ایالات متحده و اتحادیه اروپا هر دو با معضل بهاصطلاح «مازاد ظرفیت بازار» مواجه هستند. وی همزمان به تصمیم اخیر اتحادیه اروپا مبنی بر دوبرابر کردن تعرفه واردات فولاد با هدف صیانت از صنایع داخلی در برابر هجوم صادرات ارزانقیمت فولاد خارجی اشاره کرد.
وی اعلام داشت: «به عنوان گام بعدی، خواهان آغاز همکاری با ایالات متحده پیرامون مکانیسم “محصورسازی” بازار فولاد هستیم تا در استراتژیهای ناظر بر کشورهای ثالث، گامهای هماهنگی برداریم.» او مدعی شد این اقدام به بنای یک «مکانیسم دفاعی در برابر فولاد یارانهای و معضل مازاد ظرفیت جهانی» کمک خواهد کرد.