بزرگترین عملیات هماهنگ مخالفان در مالی: کشتهشدن وزیر دفاع و عقبنشینی «لژیون آفریقایی» روسیه از «کیدال»
منتشر شده در گوانچا چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
از سال ۲۰۱۲ به این سو، اوضاع مالی همواره دستخوش ناآرامی بوده است. گروههای جداییطلب بخشهایی از شمال این کشور را در کنترل خود دارند و پیوسته با نیروهای مسلح مالی درگیر میشوند. حالا در تازهترین تحول، موج خشونتها بار دیگر با شدتی چشمگیر از سر گرفته و درگیریهای سنگینی در چندین نقطه از این کشور روی داده است.
به گزارش خبرگزاری «بیبیسی» در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۲۶، روز گذشته (۲۵ آوریل) شهر «باماکو» پایتخت مالی و مناطقی در مرکز و شمال این کشور هدف حملات هماهنگ و گستردهٔ مخالفان دولت قرار گرفت. در جریان این حملات، «سادیو کامارا» وزیر دفاع و امور کهنهسربازان مالی جان باخت. گروههای مسلح مخالف همچنین ادعا کردهاند که «لژیون آفریقایی» روسیه را وادار به عقبنشینی از شهر شمالی «کیدال» کردهاند.
این عملیات از بامداد روز ۲۵ آوریل آغاز شد. جبههٔ آزادیبخش «آزاواد» (FLA) که از گروههای جداییطلب است، به شمال مالی حمله کرد. همزمان، گروه تندروی «جماعت نصره الاسلام والمسلمین» (JNIM) در نقاط متعددی از مالی دست به حمله زد. در نتیجه، شهر باماکو، شهرهای شمالی «گائو» و «کیدال» و همچنین شهرهای مرکزی «سِواره» و «موپتی» صحنهٔ درگیریهای شدید شدند.
خبرگزاری «فرانسه پرس» این عملیات را بزرگترین عملیات مخالفان دولت از زمان کودتای سال ۲۰۲۰ در مالی ارزیابی کرده است. «ایوان گیشاوا»، کارشناس مسائل مالی در «مرکز بینالمللی مطالعات بُن»، وسعت این حملات را «بیسابقه» خوانده و تأکید کرده است: «ماجرا هنوز تمام نشده، اما تا این لحظه، توانستند بدون آنکه کسی متوجه شود، چنین آمادگیِ عظیمی به دست آورند که واقعاً شگفتانگیز است.»
در جریان همین حملات بود که سادیو کامارا، وزیر دفاع مالی، جان باخت. «عیسی عثمان کولیبالی»، سخنگوی دولت انتقالی مالی، تأیید کرده است که مقر شخصی کامارا در منطقهٔ نظامی «کاتی» در نزدیکی باماکو، روز ۲۵ آوریل هدف حمله با خودروی بمبگذاریشده قرار گرفت. وزیر دفاع در جریان تبادل آتش با مهاجمان زخمی شد و پس از انتقال به بیمارستان جان سپرد.
جبههٔ آزادیبخش آزاواد همچنین اعلام کرده است که شهر کیدال و بخشهایی از گائو را تصرف کرده و لژیون آفریقایی روسیه نیز از کیدال خارج شده است. «محمد المختار لمین» که با نام «محمد الماولود رمدان» نیز شناخته میشود، سخنگوی این گروه، به بیبیسی گفت: «نیروهای ما با لژیون آفریقایی روسیه به توافق رسیدند که به آنها اجازه دهند با حفظ امنیت خود از میدان نبرد خارج شوند.»
کیدال همواره یکی از مهمترین پایگاههای گروههای جداییطلب در شمال مالی بوده است. نیروهای دولت انتقالی مالی تنها در سال ۲۰۲۳ و با کمک مزدوران روس توانستند این شهر را بازپس بگیرند. یکی از فرماندهان نظامی جداییطلبان فاش کرده است که آنها ماهها برای این حمله برنامهریزی کرده بودند. هدف بعدی آنها، تصرف شهر گائو و گشودن مسیری به سوی «تیمبوکتو» (شهر مهم شمالی مالی) اعلام شده است.
یک منبع امنیتی به فرانسپرس گفت: «هدف مهاجمان، تصرف و ادارهٔ شهرها نیست، بلکه اجرای عملیاتی هماهنگ برای تصرف دستکم کیدال است؛ چراکه این شهر نمادی بسیار تأثیرگذار به شمار میرود.»
نیروهای مسلح مالی تاکنون به ادعاهای گروههای جداییطلب واکنش رسمی نشان ندادهاند. با این حال، شامگاه ۲۵ آوریل، ارتش مالی در بیانیهای اعلام کرد که گروههای تروریستی مسلح از بامداد همان روز قصد حمله به چندین شهر را داشتهاند، اما نیروهای مسلح به سرعت واکنش نشان داده و هماکنون کنترل اوضاع در دست است. ارتش مالی همچنین از کشته شدن صدها مهاجم خبر داده و آماری از تلفات خود منتشر نکرده است. به گفتهٔ سخنگوی دولت انتقالی مالی، در جریان این حملات ۱۶ نفر از نظامیان و غیرنظامیان مالی زخمی شدهاند.
لژیون آفریقایی روسیه نیز در بیانیهای در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که این نیروها در همکاری با ارتش و نهادهای انتظامی مالی، به حملات گستردهٔ گروههای مسلح پاسخ میدهند. در این بیانیه آمده است که لژیون آفریقایی از کاخ ریاستجمهوری مالی دفاع مؤثری به عمل آورده و مانع از تصرف انبار مهمات مستقر در کاتی شده است. همچنین لژیون آفریقایی، کارشناسان نظامی اوکراینی و اروپایی را به مشارکت در حملات جداییطلبان به مناطق گائو و کیدال متهم کرده است.
لژیون آفریقایی یک سازمان شبهنظامی وابسته به وزارت دفاع روسیه است و متشکل از فرماندهان باتجربهٔ ارتش روسیه و شماری از نیروهای سابق گروه خصوصی «واگنر» میباشد. دولت انتقالی مالی ابتدا با گروه واگنر قرارداد داشت؛ اما پس از خروج واگنر از مالی در سال ۲۰۲۵، تمامی فعالیتهای مرتبط با این گروه به لژیون آفریقایی واگذار شد. به گزارش روزنامهٔ «فایننشال تایمز»، در ماههای اخیر، فعالیت رزمی لژیون آفریقایی در خط مقدم کاهش یافته و تمرکز آن بیشتر به سمت آموزش نیروهای مسلح مالی و حفاظت از زیرساختهای راهبردی معطوف شده است.
تا تاریخ ۲۶ آوریل، درگیریها در کیدال، کاتی و چندین منطقهٔ دیگر مالی همچنان ادامه دارد و در شهرهایی مانند باماکو منع رفتوآمد شبانه برقرار شده است. ارتش مالی در بیانیهای تأکید کرده که «این خشونتها بیپاسخ نخواهد ماند» و گشتزنیها و اقدامات امنیتی تشدید خواهد شد.
«اولف لاسین»، تحلیلگر «بنیاد کنراد آدناوئر»، معتقد است هدف گروههای مسلح ممکن است سرنگونی دولت انتقالی مالی یا دستکم وادار کردن آن به پای میز مذاکره باشد. به باور او، این عملیات روسیه را با «خطر افتادن اعتبار» مواجه کرده است: پس از سقوط دولت «بشار اسد» در سوریه، روسیه باید از دولت مالی محافظت کند.
از سوی دیگر، ایوان گیشاوا از مرکز بینالمللی مطالعات بُن اشاره میکند که جبههٔ آزادیبخش آزاواد و جماعت نصره الاسلام والمسلمین پیشتر با یکدیگر درگیر بودهاند، اما اکنون تصمیم گرفتهاند همکاری کرده و حملات خود را هماهنگ سازند. این مسئله میتواند تأثیری عمیق بر آیندهٔ مالی بگذارد.
تحولات مالی نگرانی بینالمللی گستردهای برانگیخته است. «محمد ولد الغزوانی» رئیسکمیسیون اتحادیهٔ آفریقا، خشونتها را محکوم کرده و گفته است که تحولات این کشور را از نزدیک دنبال میکند. «ابراهیم ترائوره»، رئیسجمهور بورکینافاسو، نیز در بیانیهای این حملات را «وحشیانه و غیرانسانی» خوانده و مدعی شده که «دشمنان مبارزهٔ آزادیبخش ساحل» از این حملات حمایت کردهاند. ترائوره افزود: «این حملات هرگز نمیتواند ارادهٔ مردم قهرمان ساحل را برای زندگی در آزادی، صلح و عزت متزلزل کند.»
مالی، بورکینافاسو و نیجر در سال ۲۰۲۳ «اتحاد کشورهای ساحل» را تشکیل دادند و در ژوئیه ۲۰۲۴ در اجلاسی، ایجاد «کنفدراسیون کشورهای ساحل» را اعلام کردند. در حال حاضر، ابراهیم ترائوره رئیسدورهای اتحاد کشورهای ساحل است.
وزارت خارجهٔ روسیه نیز روز ۲۵ آوریل در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که حدود ۲۵۰ فرد مسلح به فرودگاه باماکو و پایگاههای نظامی اطراف آن حمله کردهاند که این حمله دفع شده و گزارشی مبنی بر مجروح شدن شهروندان روس در این حملات مخابره نشده است. روسیه «نگرانی عمیق خود را از تحولات مالی» ابراز داشته است.
«استفان دوجاریک»، سخنگوی «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز طی بیانیهای اعلام کرد که گوترش از حملات گسترده در مالی «عمیقاً نگران» است، این خشونتها را به شدت محکوم میکند و همبستگی خود را با مردم مالی ابراز میدارد و خواستار هماهنگی و همکاری جدی امنیتی در منطقه شده است.
از سال ۲۰۱۲ تاکنون، اوضاع امنیتی مالی همواره شکننده بوده و حملات تروریستی، درگیریهای قومی و خشونتهای مسلحانه به کرات رخ داده است. گروههای جداییطلبی که به دنبال استقلال یا خودمختاری برای شمال مالی هستند، پیوسته با نیروهای دولتی درگیر میشوند. با این حال، ارتش مالی بارها تأکید کرده است که به مبارزه با تروریسم و گروههای مسلح در داخل کشور ادامه خواهد داد.
گزارش «چِن سیجیا» برای وبسایت «گوانچا»