رسانه چینی ناظر
ترجمه مجله جنوب جهانی
«مارکو روبیو»، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، روز دوشنبه ۱۵ اردیبهشت (۵ مه) در نشستی خبری در کاخ سفید اعلام کرد که ایالات متحده پیشنویس قطعنامۀ جدیدی را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه داده است. بر اساس این قطعنامه، از ایران خواسته میشود تا حملات و مینریزیهای خود در تنگۀ هرمز را متوقف کند. روبیو این قطعنامه را آزمایشی برای اثبات کارآمدی سازمان ملل خواند و از چین و روسیه خواست بار دیگر از حق وتوی خود استفاده نکنند.
ماه گذشته، چین و روسیه قطعنامهای با محوریت ایران را که مورد حمایت آمریکا بود، وتو کرده بودند. نمایندۀ چین در شورای امنیت تأکید کرد که نمیتوان به عملیاتهای نظامیِ بدون مجوز، پوشش قانونی داد و راه را برای توسل به زور هموار ساخت؛ چهرسد به اینکه تنشها را بیشتر دامن زد و بر آتش اختلافات دمید.
به گزارش خبرگزاری رویترز، اعضای شورای امنیت از روز دوشنبه بررسی پیشنویس قطعنامهای را آغاز کردهاند که آمریکا به همراه عربستان سعودی، امارات متحدهٔ عربی، کویت و قطر تهیه کرده است. در صورت تصویب این قطعنامه، ممکن است تحریمهایی علیه ایران وضع شود و چنانچه ایران به حملات علیه کشتیرانی تجاری و تهدیدهای خود پایان ندهد، احتمالاً بکارگیری زور نیز مجاز شمرده خواهد شد.
بر اساس متن پیشنویس که در اختیار رویترز قرار گرفته، در قطعنامۀ جدید از واژههایی که صراحتاً اجازۀ استفاده از زور را بدهند، پرهیز شده، اما همچنان به فصل هفتم منشور ملل متحد استناد شده است؛ فصلی که به شورای امنیت اجازه میدهد از تحریم تا اقدام نظامی را در دستور کار قرار دهد.
این پیشنویس، اقدامات ایران در نقض آتشبس کنونی و همچنین «اقدامات و تهدیدهای مستمر» با هدف مختل کردن، مسدود کردن یا محدود ساختن تردد در تنگۀ هرمز را محکوم میکند. از ایران خواسته شده بلافاصله حملات را متوقف، موقعیت همهٔ مینهای کار گذاشتهشده را اعلام و در عملیات پاکسازی موانع ایجاد نکند.
از آنجا که روند ارسال کمکهای بشردوستانه و کالاهای اساسی مانند کودهای شیمیایی مختل شده، در این قطعنامه از ایران خواسته شده با هماهنگی سازمان ملل، کریدورهای بشردوستانه در تنگۀ هرمز ایجاد کند. همچنین پیشنهاد شده که دبیرکل سازمان ملل ظرف ۳۰ روز گزارشی از نحوۀ اجرای قطعنامه ارائه دهد و در صورت عدم پایبندی ایران، شورای امنیت تشکیل جلسه داده و اقدامات بیشتری از جمله اعمال تحریمها را بررسی کند.
روبیو در نشست خبری خود، خواستههای این قطعنامه را «بسیار معتدل» توصیف کرد و گفت: «هیچکس نمیخواهد شاهد وتوی دوبارۀ این قطعنامه باشد. ما تغییرات جزئی در برخی تعابیر ایجاد کردهایم؛ نمیدانم این کار مانع از وتو خواهد شد یا نه.» او افزود: «تنها کاری که از آنها خواستهایم این است که این اقدامات را محکوم کنند، از ایران بخواهند به انفجار کشتیها پایان دهد، مینها را پاکسازی کند و اجازۀ عبور کمکهای بشردوستانه را بدهد.»
روبیو در ادامه مدعی شد: «تصویب این قطعنامه و اعمال فشار بر ایران به نفع چین و روسیه نیز هست، چرا که آنها هم نمیخواهند آبراههای بینالمللی، بهویژه تنگۀ هرمز، مسدود و اقتصاد دهها کشور جهان دچار هرجومرج شود.» او سپس مستقیماً سازمان ملل را هدف انتقاد قرار داد و گفت: «این قطعنامه یک آزمون واقعی برای اثبات کارآمدی سازمان ملل است. اگر جامعۀ بینالملل و صدها کشور نتوانند پشت چنین موضوع سادهای متحد شوند، دیگر چه فایدهای برای نظام سازمان ملل متصور است؟»
به گفتۀ دیپلماتهای آگاه، واشنگتن تلاش دارد مذاکرات را سریعاً به پایان برساند و هدف این است که تا پایان هفته متن نهایی قطعنامه توزیع و رایگیری در اوایل هفتۀ آینده انجام شود. با این حال، روسیه و چین هنوز در حال بررسی پیشنویسهای دیگری هستند.
استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، ضمن خودداری از اظهارنظر مستقیم دربارۀ این قطعنامه گفت: «طبیعتاً ما میخواهیم این آبراه بینالمللی باز و امن بماند و آزادی کشتیرانی که برای کل جهان حیاتی است، برقرار شود.»
بر اساس گزارش وزارت خارجهٔ آمریکا، روبیو همچنین در تاریخ ۵ مه بهطور تلفنی با سرگئی لاوروف، وزیر خارجهٔ روسیه، در موضوع ایران، روابط دوجانبه و جنگ اوکراین گفتوگو کرده است. وزارت خارجهٔ روسیه اشارهای به بحثِ مستقیم دربارۀ ایران نکرده و تنها اعلام کرده که طرفین «دربارۀ اوضاع جاری بینالمللی و روابط روسیه و آمریکا تبادل نظر کرده و در مورد دستور کار تماسهای دوجانبه رایزنی نمودند.» روسیه این گفتوگو را «سازنده و عملگرایانه» توصیف کرده است.
۴ مه (۱۴ اردیبهشت) تنشها میان آمریکا و ایران وارد مرحلۀ جدیدی شد. آمریکا اعلام کرد که شش فروند شناور کوچک ایرانی را منهدم کرده و موشکهای ایران نیز به یکی از بنادر نفتی امارات اصابت کرده است. این رویدادها آتشبس چهارهفتهایِ شکننده را بر هم زده و تلاشها برای ایجاد امنیت دریایی را دشوارتر ساخته است.
پیشتر، آمریکا طرحی به نام «عملیات آزادی» را اجرا کرده بود که هدف آن همراهی نفتکشها و کشتیهای بهدامافتاده برای عبور از تنگۀ هرمز بود. همچنین واشنگتن پیشنهاد ایجاد ائتلاف دریایی جدیدی متشکل از چندین کشور به نام «ساختار آزادی در دریاها» را مطرح کرده بود تا چارچوب امنیتی پس از جنگ در خاورمیانه فراهم و در صورت تثبیت اوضاع، تنگۀ هرمز دوباره گشوده شود.
روبیو گفته است که چندین کشور اعلام آمادگی کردهاند از «عملیات آزادی» حمایت کنند، اما نام آنها را فاش نکرد. از سوی دیگر، رویترز گزارش داده که برخی کشورها تأکید کردهاند هرگونه اقدامی برای اختصاص دادن داراییهای نظامی نیازمند مجوز سازمان ملل است.
با این حال، ساعاتی بعد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پیامی در شبکۀ اجتماعی خود اعلام کرد که «عملیات آزادی» بهطور موقت متوقف میشود. او نوشت: «بنابر درخواست پاکستان و برخی کشورهای دیگر و با توجه به پیروزیهای بزرگمان در اقدامات نظامی علیه ایران و پیشرفتهای عظیم در مذاکرات با نمایندگان ایران برای دستیابی به یک توافق نهایی و همهجانبه، همگی توافق کردیم که با حفظ کامل محاصره، عملیات آزادی بهطور موقت متوقف شود تا روشن شود آیا این توافق میتواند نهایی و امضا شود یا خیر.»