روزنامهٔ رنمینژیباو (مردم)
ترجمه مجله جنوب جهانی
(نویسنده: پژوهشگر مرکز مطالعات «ایدئولوژی سوسیالیسم با ویژگیهای چینی در عصر جدید تحت رهبری شی جینپینگ» در آکادمی ملی حزب کمونیست چین [کالج اداری ملی])
(مطالعهٔ عمیق و اجرای «ایدئولوژی سوسیالیسم با ویژگیهای چینی در عصر جدید تحت رهبری شی جینپینگ»؛ گفتمان کارشناسان دربارهٔ کتاب «نثرهای اقتصادی شی جینپینگ» جلد اول)
رئیسجمهور شی جینپینگ در آیین افتتاحیهٔ کارگاه تخصصی رهبران استانی و وزیران برای یادگیری روحیهٔ جلسهٔ کامل پنجم کنگرهٔ بیستم حزب کمونیست چین تأکید کرد: «توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی مکمل یکدیگرند و باید هماهنگ پیش روند. بهبود معیشت مردم را باید به عنوان نقطهٔ کانونی پیشرفت اجتماعی در نظر گرفت؛ ضمن رشد اقتصادی، کیفیت زندگی مردم را بهصورت پلکانی ارتقا داد.» تضمین و بهبود رفاه مردم در چارچوب توسعه، یکی از وظایف کلیدی مدرنیزهشدن به شیوهٔ چینی محسوب میشود. بسیاری از آثار موجود در جلد اول «نوشته های اقتصادی شی جینپینگ» به تحلیل این مسئله پرداختهاند. برای مثال، در متن «چگونه نوآوری اقتصادی را درک و اجرا کنیم؟» آمده است: «باید بر اساس پیشرفت اقتصادی، بهطور پیوسته معیشت مردم را بهبود بخشید؛ بهویژه تعداد و کیفیت خدمات عمومی پایهای در حوزههای آموزش و درمان را افزایش داد و به عدالت آموزشی توجه کرد.» همچنین در «تلاش برای رفاه همگانی» تصریح شده: «تنها از طریق تحقق رفاه جمعی، افزایش درآمد شهرنشینان و روستاییان، و ارتقای سرمایهٔ انسانی، میتوان بهرهوری تمام عوامل تولید را افزایش داد و پایههای نیرومندی برای توسعهٔ باکیفیت فراهم آورد.» این تحلیلهای عمیق، رابطهٔ دیالکتیکی بین پیشرفت اقتصادی و تضمین رفاه مردم را آشکار میسازد: توسعهٔ اقتصادی، تکیهگاه و تضمین پایداری برای بهبود معیشت است؛ بهبود معیشت نیز جهتگیری ارزشی و فضای پتانسیلی برای پیشرفت اقتصادی تعیین میکند. این دو روند در وابستگی و همکاری متقابل پیش میروند.
پیشنهادهای جلسهٔ پنجم کنگرهٔ بیستم حزب کمونیست چین، «مردممحوری» را به عنوان یکی از اصول ضروری توسعهٔ اجتماعی-اقتصادی دورهٔ «طرح پنجساله پانزدهم» معرفی کرده و بر «توجه به تضمین و بهبود رفاه مردم در فرآیند توسعه، و گسترش فضای رشد اقتصادی در پاسخ به نیازهای معیشتی» تأکید دارد. کنفرانس اقتصادی مرکزی که در پایان سال گذشته برگزار شد، وظایف اصلی اقتصادی امسال را مشخص کرد؛ از جمله «تکیه بر معیشت مردم بهعنوان اولویت اصلی و تلاش برای انجام کارهای عملی بیشتر برای آنان». برای اجرای سیاستهای مرکز حزب، باید «خوشبختی مردم» را بهعنوان محور ارزشی اساسی در نظر گرفت؛ در چارچوب توسعه، رفاه مردم را تضمین و بهبود بخشید و از این طریق، افقهای جدیدی برای توسعهٔ باکیفیت باز کرد.
نیازهای معیشتی، محرک درونی برای توسعهٔ باکیفیت
رئیسجمهور شی جینپینگ در متن «پیروی از ایدئولوژی توسعهمحور مردم برای پیشبرد ساخت جامعهٔ مرفه» اشاره کرد: «ساخت جامعهٔ مرفه باید با تمرکز بر حل مشکلاتی آغاز شود که همهٔ مردم به آنها توجه دارند. این رویکرد با اصلاحات ساختاری در سمت عرضه همخوانی دارد، نقاط رشد جدیدی خلق میکند و پتانسیل رشد بلندمدت را افزایش میدهد. عرضههایی که بر اساس نیازهای واقعی و پنهان مردم شکل میگیرند، پایههای محکمی دارند.» این تحلیل، نقش تحریککنندهٔ نیازهای معیشتی در پیشبرد توسعهٔ باکیفیت را بهدقت نشان میدهد. آرمان زندگی بهتر مردم، نهتنها جهتگیری ارزشی برای کارهای معیشتی، بلکه موتور محرکهٔ اقتصاد است. در دورهٔ جدید، تضاد اصلی جامعهٔ چین تغییر کرده؛ نیازهای معیشتی از «وجود داشتن» به «کیفیت داشتن» روی آوردهاند و از سطح بقا و مادی، به سمت نیازهای توسعهای و کیفی پرش کردهاند. این تحول در ساختار نیازها نهتنها جهتگیری بهبود معیشت را مشخص میکند، بلکه نیرویی کلیدی برای دگرگونی صنایع، شکلگیری نیروهای جدید رشد، و باز کردن فضای گستردهای برای توسعهٔ باکیفیت محسوب میشود.
حوزهٔ سلامت: مفهوم «سلامت فعال» نوآوریهای صنعتی جدیدی را پدید آورده است. سلامت، پایهٔ زندگی خوشبختانهٔ مردم و شرط اساسی توسعهٔ اقتصادی-اجتماعی است. یکی از مهمترین شاخصهای مدرنیته، سلامت مردم است که در پیشرفت جامع انسان نیز ضروری مینماید. با ارتقای سطح توسعهٔ اقتصادی-اجتماعی چین، آگاهی سلامتی مردم افزایش یافته و نیازهای سلامتی از «درمان بیماریها» به «مراقبت در تمام طول عمر» تغییر کرده که رشد صنعت بزرگ سلامت را تحریک کرده است. آمار نشان میدهد حجم این صنعت در چین در سالهای اخیر بهصورت پایدار گسترش یافته و در آینده نیز ادامه خواهد داشت؛ این امر نقش مهمی در رشد اقتصادی دارد. مناطق مختلف چین با تکیه بر مزایای ذاتی خود، نوآوریهایی در صنعت سلامت ایجاد کردهاند. چجیانگ با تأسیس «مغز سلامت»، دادههای تمام مراکز درمانی دولتی و عمومی را بهصورت بلادرنگ به هم متصل کرده و صدها مورد آزمایشهای پزشکی را بین مراکز به اشتراک گذاشته است؛ این امر ضمن صرفهجویی در هزینههای درمانی مردم، صنعت پزشکی دیجیتال را نیز تقویت کرده است. جیانگسو نیز با ساخت مراکز فعالیت بدنی در سراسر شهر و روستا، تلفیق عمیق ورزش و خدمات درمانی را ممکن ساخته است. علاوه بر این، رشد سریع بازارهای تخصصی مانند تجهیزات پزشکی خانگی و پلتفرمهای آنلاین ورزشی، نوآوری در کل زنجیرهٔ تأمین را تحریک کرده و چرخهای سالم ایجاد شده: «نیاز، نوآوری را راهاندازی میکند؛ نوآوری، مصرف را هدایت مینماید.»
حوزهٔ سالمندی: نیازهای گروه سالمندان (نسل مو خاکستری)، دریایی آبی از فرصتهای صنعتی جدید را جاری کرده است. سرعت پیری جمعیت در چین در سالهای اخیر چشمگیر بوده است. تا پایان سال ۲۰۲۵، جمعیت ۶۵ سال و بالاتر چین به بیش از ۲۲۰ میلیون نفر (۱۵.۹٪ از کل جمعیت) خواهد رسید. امروزه، نیازهای خدمات سالمندان از «تضمین بقا» سنتی به سمت «زندگی باکیفیت» مدرن تحول یافتهاند؛ نیازهای گوناگون، تفاوتآمیز و شخصیسازیشده آنها روزبهروز افزایش مییابد. تأمین خدمات دقیق بر اساس نیازهای سالمندان، و تمرکز ویژه بر مراقبت از سالمندان معلول در سیستم خدمات سالخوردگان، نهتنها نیازهای آنها را بهتر پوشش میدهد، بلکه فرصتهای عظیمی برای رشد اقتصادی خلق میکند. مناطق مختلف چین با ترکیب بازسازی فضاهای سالمندانمحور و فناوری هوشمند، شبکهای جامع از خدمات «مؤسسه–انجمن محلی–خانه» ایجاد کردهاند که تضمین معیشت و رشد صنعت را هماهنگ نموده است. پکن با مدل «بانک زمان» (پسانداز و استفاده از ساعات خدمات داوطلبانه برای مراقبت از سالمندان)، نیروی درونی مراقبتهای اجتماعی را فعال کرده و بخشی از کمبود خدمات تخصصی را حل نموده است. شانگهای نیز با تمرکز بر «شکاف دیجیتال» سالمندان، خدماتی مانند «درخواست تاکسی با یک دکمه» و «پایش سلامت از راه دور» را گسترش داده که بخشی از شهرهای هوشمند شدهاند. همچنین، صنایع نوظهور مانند گردشگری درمانی، فرهنگمحوری در مراکز سالمندان، رشد سریع بازار مواد غذایی تخصصی، و پیشرفت در تجهیزات هوشمند مراقبت از سالمندان معلول، تأثیر قوی نیازهای این حوزه بر دگرگونی صنایع را نشان میدهد و چرخهای سالم ایجاد کرده است: «بهبود معیشت → دگرگونی صنعت → ارتقای کیفیت خدمات.»
حوزهٔ مسکن: تقاضای کیفیتمحور، انقلابی در فضای زندگی ایجاد کرده است. داشتن خانه، بخش مهمی از آرمان زندگی بهتر مردم است. تا پایان سال ۲۰۲۵، نرخ شهرنشینی چین به ۶۷.۸۹٪ رسیده و شهرنشینی وارد دورهٔ پایدار شده است؛ توسعهٔ شهرها از گسترش گستردهٔ فیزیکی به سمت بهبود کیفیت فضاهای موجود حرکت کرده است. در این فرآیند، ساخت مسکن در چین از «داشتن خانه» به «داشتن خانهای باکیفیت» تحول یافته است. در پاسخ به این روند، طی «طرح پنجساله چهاردهم»، بیش از ۲۴ هزار مجتمع مسکونی قدیمی شهری بازسازی شده، ۵ هزار و ۶۰۰ مجتمع با امکانات سالمندانمحور و فاقد موانع دسترسی مجهز شدهاند، بیش از ۲۸ میلیون متر مربع فضای فرهنگی-ورزشی افزوده شده و ۶۴ هزار امکانات خدماتی مانند مراکز سالمندان و مهدکودک ساخته شده است که کیفیت زندگی ساکنان را بهطور چشمگیری ارتقا داده است. کیفیت و ایمنی مسکن نیز حیاتی است؛ در سال ۲۰۲۴، ۹۷.۹٪ ساختمانهای جدید شهری از استانداردهای سبز پیروی میکنند و خانههای هوشمند فزونی یافتهاند. مناطق مختلف در چین با توجه به ویژگیهای شهرهایشان، راهکارهای نوینی ارائه دادهاند: شنژن در گوانگدونگ با پروژههای «صنعت در طبقات»، با طراحیهای فشرده و چندهدفه، هم ارتقای صنعت و هم بهینهسازی فضا را محقق کرده است؛ چنگدو در سیچوان نیز با ساخت «شهر پارک»، فضاهای سبز و مسیرهای ارتباطی اجتماعی را گسترش داده و برتریهای زیستمحیطی را به کیفیت مسکونی تبدیل نموده است. این تجربیات، نهتنها پاسخ دقیقی به تقاضای مردم برای مسکن باکیفیت هستند، بلکه به بهروزرسانی عملکرد شهرها و بهینهسازی ساختار صنعت کمک کردهاند؛ این امر، پیشرفت همزمان در معیشت مردم و توسعهٔ شهری را تضمین میکند.
بهطور کلی، تحولات در تقاضای مصرفی مردم، صنایع، حوزههای فعالیت و الگوهای جدید بسیاری را پدید آورده است؛ این امر نهتنها فضای رشد را گسترش داده، بلکه نیروهای جدیدی برای توسعه شکل داده است. برخلاف رشد گسترشی، توسعهٔ مبتنی بر نیاز، ذاتی و پایدار است. این ویژگی، هم زمینهٔ اساسی توسعهٔ باکیفیت و هم نقطهٔ تمرکز کلیدی برای بهبود معیشت در فرآیند توسعه محسوب میشود.
توسعهٔ باکیفیت، پایهٔ محکمی برای بهبود معیشت
رئیسجمهور شی جینپینگ در متن «تلاش جمعی برای تبدیل توسعهٔ جهانی به مرحلهای متعادل، هماهنگ و فراگیر» تأکید کرد: «توسعه کلید تحقق خوشبختی مردم است؛» در «اقتصاد چین از مرحلهٔ رشد سریع به توسعهٔ باکیفیت وارد شده است» نیز خاطرنشان ساخت: «توسعهٔ باکیفیت، توسعهای است که نیازهای روزافزون مردم برای زندگی بهتر را به خوبی برآورده کند.» افزایش رفاه عمومی ساختمانی در هوا نیست؛ بلکه باید بر پایههای محکم استوار باشد. توسعهٔ باکیفیت، همین پایه را تقویت میکند. برای تحقق آن، باید رابطهٔ بهرهوری و عدالت را بهدرستی مدیریت کرد: هم با کیفیتمحوری و بهرهگیری از اقتصادهای نرمافزاری، «کیک» اقتصادی را بزرگ کرد و هم آن را بهصورت عادلانه تقسیم نمود تا نتایج اصلاحات و توسعه، بهصورت گستردهتر و منصفانهتری بین همهٔ مردم توزیع شود؛ این امر نیز انگیزهٔ بیشتری برای رشد اقتصادی ایجاد میکند.
برای پیشبرد توسعهٔ باکیفیت، باید از طریق اصلاحات عمیق و نوآوری، کیفیت و بهرهوری اقتصاد را ارتقا داده، محصولات مادی و فرهنگی بیشتر و بهتری تولید کرد تا نیازهای فزایندهٔ مردم پاسخ داده شود. در عمل، با پیروی از «ایدئولوژی توسعهٔ جدید»، ساخت «الگوی توسعهٔ جدید»، اجرای «اصلاحات ساختاری در سمت عرضه»، و تدوین استراتژیهای منطقهای کلان، تحولات کیفی، بهرهوری و نیروی محرکه در اقتصاد را پیش بردیم. برای نمونه، دسترسی آسان به زیرساختها و حمایتهای صنعتی، نهتنها نشانهٔ موفقیت توسعهٔ باکیفیت، بلکه شبکهای چندبعدی برای افزایش رفاه عمومی هستند. در حملونقل، شبکهٔ قطارهای پرسرعت چین با بیش از ۵۰ هزار کیلومتر طول، شبکهای سریع از شمال تا جنوب و شرق تا غرب ایجاد کرده که «سفر هزارکیلومتری در یک روز» را ممکن ساخته است. کیفیت جادههای روستایی نیز بهطور چشمگیری بهبود یافته، ارتباط روستاها با شهرها تسهیل شده و کالاهای محلی به بازارهای گستردهتر راه یافتهاند. در ارتباطات، شبکهٔ ۵G پوشش ۹۵٪ روستاهای چین را دارد؛ ساخت روستاهای دیجیتال، فروش آنلاین محصولات روستایی و درآمدهای کشاورزان را افزایش داده است. مردم مناطق دورافتاده نیز امروزه با یک گوشی هوشمند، به آموزش از راه دور و خدمات پزشکی آنلاین دسترسی دارند. این تجربیات، نتایج ملموس توسعهٔ باکیفیت را به امور معیشتی قابل لمس تبدیل کردهاند.
برای پیشبرد توسعهٔ باکیفیت، باید بر ایدئولوژی «اشتراکگذاری» تکیه کرد؛ توسعه برای مردم، با مردم و برای رفاه آنها باشد. در عمل، سیستم اقتصادی پایهٔ سوسیالیستی را تکمیل کرده، سیستم تضمین عدالت اجتماعی را با تمرکز بر «عدالت در حقوق، فرصتها و قوانین» گسترش دادیم. مکانیسمی چندجانبه با همکاری دولت، بازار و جامعه شکل گرفته که تأمین معیشت را از سطح «وجود داشتن» به کیفیت «خوب داشتن» ارتقا داده است. برای مثال، در بخش بیمههای درمانی، با فناوریهایی مانند دادههای بزرگ، رایانش ابری و هوش مصنوعی، سکوی یکپارچهای ساخته شده که هزینههای درمانی را بین استانها برای بستری، مراجعات عمومی و ۱۰ بیماری خاص خارج از بیمارستان مستقیماً تسویه میکند. در مسکن، طی «طرح پنجساله چهاردهم»، بیش از ۱۱ میلیون واحد مسکونی ارزانقیمت و آپارتمانهای بازسازیشده ساخته شده که زندگی ۳۰ میلیون نفر را بهبود بخشیده است. در خدمات عمومی پایه نیز با استانداردسازی، محدودیتهای محل سکونت و اقامت رفع شده؛ هم شهرنشینان و هم روستاییان امکان دسترسی یکسانی به خدمات آموزشی، درمانی و فرهنگی دارند. این ترکیب از پشتیبانی مادی و تضمین نهادی، کیفیت توسعه و گرمای معیشتی را در هم آمیخته و ثروتمندی همگانی را پیش میبرد.
تجربه ثابت کرده است: تنها با پیشروی قاطع در توسعهٔ باکیفیت، میتوان پایههای مادی بهبود معیشت را استحکام بخشید، حقوق برابر شرکت و پیشرفت را برای همهٔ مردم تضمین نمود و آنها را در مسیر ثروتمندی همگانی پیش برد؛ این امر، مدرنیزهشدن به شیوهٔ چینی را همواره با گرمی و نیرو پر میکند.
ایجاد چرخهٔ سالم بین توسعهٔ اقتصادی و بهبود معیشت
رئیسجمهور شی جینپینگ در متن «پیشبرد ساخت یک کشور قدرتمند و باززایی ملت در چارچوب مدرنیزهشدن به شیوهٔ چینی» اشاره کرد: «مدرنیزهشدن به شیوهٔ چینی باید هم بهرهوری بالاتری نسبت به سرمایهداری داشته باشد و هم عدالت اجتماعی را بهطور مؤثرتری حفظ کند؛ تحقق هماهنگی، تعامل و وحدت بین بهرهوری و عدالت را ممکن سازد.» ارتقای سطح و ساختار نیازهای معیشتی، فضای گستردهای برای دگرگونی صنایع فراهم میآورد؛ پیشرفت کیفی صنایع نیز تکیهگاه محکمی برای بهبود معیشت ایجاد میکند. برای گسترش فضای توسعه در پاسخ به نیازهای معیشتی، باید چرخهای سالم شکل داد: «رشد صنعت → بهبود معیشت → ارتقای مصرف → رشد صنعت.» این رویکرد، تجلی عملی ایدئولوژی توسعهمحور مردم است که هم هدف اساسی توسعه و هم قانون درونی آن را نشان میدهد.
کنفرانس اقتصادی مرکزی که در پایان سال گذشته برگزار شد، بر «تلاش برای افزایش رفاه مردم و تقویت تضمین معیشت» تأکید کرد که مسیری روشن برای پیگیری این سیاستها هست. امروز چین در دورهای است که فرصتهای استراتژیک و چالشهای پیچیده همزمان وجود دارند؛ اقتصاد در نقطهای حساس برای عبور به توسعهٔ باکیفیت قرار دارد و نیازهای مردم برای زندگی بهتر روزافزون و گستردهتر میشوند. این شرایط، الزام به درک رابطهٔ دیالکتیکی بین اقتصاد و معیشت، تفکر سیستمی، و حرکت هماهنگ برای پاسخ به نیازهای گوناگون مردم (و آزادسازی پتانسیل مصرف و صنعت) و همزمان تقویت نیروهای محرکه از طریق دگرگونی صنایع (و ارتقای کیفیت تضمینهای معیشتی) را دوچندان میکند. باید در سه حوزهٔ پاسخ دقیق به نیازها، تقویت سیاستهای پشتیبان، و فعالسازی نیروهای درونی همکاری کرد تا این دو روند در چرخهای ارتقایی، نیروی درونی توسعهٔ باکیفیت را زنده کرده و فضای گستردهای برای آن باز کنند؛ این امر، نتایج اصلاحات و توسعه را بهصورت گستردهتر و عادلانهتری بین همهٔ مردم توزیع خواهد نمود و در راه ساخت کشوری قدرتمند و باززایی ملت، پاسخی گرماکن و مسئولانه به مسئلهٔ معیشت ارائه خواهد داد.
پاسخ دقیق به نیازهای معیشتی: نیازهای معیشتی هم گوناگون و هم طبقهبندیشدهاند؛ از تأمین زندگی پایه تا کیفیت زندگی، از خدمات عمومی گسترده تا تجربههای شخصیسازیشده مصرفی. این ویژگیها مستلزم تغییر الگو از تأمین «کلی و غیرتخصصی» به تأمین «هدفمند و دقیق» است. نیازهای جدید، عرضههای جدید را هدایت کرده و عرضههای نو، تقاضاهای تازه میآفرینند؛ این تعامل، مصرف و سرمایهگذاری، عرضه و تقاضا را در حرکت متقابل قرار میدهد. برای این کار، باید با بررسیهای میدانی در انجمنهای محلی، روستاها و شرکتها، چالشهای واقعی در آموزش، درمان، سالمندی، مسکن و اشتغال شناسایی شود. همزمان، باید از نیازها، نقاط رشد صنعتی کشف شود و بهترین نقطهٔ تلاقی برای بهبود معیشت و دگرگونی صنعت یافت شود.
تقویت سیاستهای پشتیبان: شکلگیری چرخهٔ سالم بین اقتصاد و معیشت، مستلزم طراحی سیستماتیک و هماهنگ سیاستهای کلان است. سیاستهای اقتصادی، هم باید «خط پایین» تضمین معیشت را حفظ کنند (همگانیسازی خدمات پایه) و هم «خط بالا» رشد صنعت را تقویت نمایند (هدایت منابع به حوزههای برتر و فعالسازی بنگاههای اقتصادی). در طراحی سیاستها، میتوان با همکاری سیاستهای معیشتی و صنعتی، سیستم تضمین رفاه را تکمیل کرده و جهتگیریهای صنعتی را با تأمین معیشت ادغام نمود تا سازگاری سیاستها افزایش یابد و از پراکندگی آنها جلوگیری شود.
فعالسازی نیروهای درونی: مردم هم سازندگان تاریخ و هم کنشگران اصلی توسعهاند. در این چرخه، مردم نهتنها تقاضاگران خدمات معیشتی، بلکه شرکتکنندگان، محرکان و بهرهبرداران توسعه هستند. تنها با بخشش کامل خلاقیت، ابتکار و فعالیت مردم، میتوان نیروی جاریکنندهای برای این چرخه ایجاد کرد. باید بر اصول «ساخت همگانی» و «اشتراکگذاری» پافشاری نمود؛ فضایی شکل داد که هر کس در آن مشارکت، تلاش و حس موفقیت داشته باشد. این فضا، از یک سو، از طریق بهبود معیشت، احساس تعلق، خوشبختی و امنیت را در مردم تقویت میکند و از سوی دیگر، بستری برای مشارکت آنها در توسعه فراهم آورده، درآمدها و ارزششان را افزایش میدهد.
روزنامهٔرنمینژیباو (مردم)
(چاپ ۹، ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۶ میلادی)