یک گزارش تحقیقی فاش میکند که وزارت دفاع آمریکا، همزمان با بمباران یک مدرسه ایرانی، بهطور مخفیانه برنامهای را که برای جلوگیری از تلفات غیرنظامی طراحی شده بود، متوقف کرد.
چنگ شو
ترجمه مجله جنوب جهانی
وبسایت «گوانچا» به نقل از «چن سیجیا» گزارش داده است که در جریان حملات نظامی ایالات متحده به ایران، بیمارستانها و مدارس ایرانی هدف قرار گرفته و تلفات سنگینی میان غیرنظامیان برجای مانده است. بااینحال، همزمان با محکومیت جهانی این اقدامات، پنتاگون بیسروصدا پروژهای را تعطیل کرده که مسئولیت پیشگیری و رسیدگی به مرگومیر غیرنظامیان ناشی از عملیات نظامی آمریکا را بر عهده داشت.
روزنامهٔ «گاردین» در تاریخ ۱۵ مه ۲۰۲۶، با استناد به گزارشی از دفتر بازرس کل وزارت دفاع آمریکا، فاش ساخت که دولت ایالات متحد بودجهٔ دو نهاد «برنامه کاهش و پاسخ به آسیبهای غیرنظامیان (CHMR)» و «مرکز تعالی حمایت از غیرنظامیان» را بهشدت کاهش داده است. این اقدام موجب شده تا وزارت دفاع دیگر نتواند تعهد قانونی خود در قبال پیشگیری از آسیب به غیرنظامیان و پاسخگویی به آن را ایفا کند.
«برنامه CHMR» در ژانویهٔ ۲۰۲۲ توسط «آستین»، وزیر دفاع اسبق آمریکا، با شعار «حمایت از غیرنظامیان» در مخاصمات مسلحانه و کاهش تلفات آنان در عملیات نظامی ایالات متحد راهاندازی شده بود. نزدیک به ۲۰۰ نفر در این برنامه مشغول به کار شدند که بیش از ۳۰ تن از آنان در «مرکز تعالی حمایت از غیرنظامیان» فعالیت میکردند.
گزارش بازرس کل حاکی از آن است که پس از روی کار آمدن «ترامپ»، بودجهٔ این برنامه به تدریج کاهش یافت و بسیاری از کارکنان یا استعفا دادند یا به واحدهای دیگر منتقل شدند. یکی از فرماندهان ارشد نظامی نیز اذعان کرده که مقر تحت امر وی تا مارس ۲۰۲۵ «تقریباً تمامی نیروها، وظایف و مسئولیتهای برنامه CHMR را حذف کرده است.» یکی دیگر از مقامات ارشد نظامی نیز به بازرسان گفته که تمایلی به صرف منابع یا متعهدشدن به اقدامات بلندمدت در برنامهای که احتمال تغییرات اساسی در آن وجود دارد، ندارند.
در دسامبر سال گذشته، «البریج کولبی»، معاون وزیر دفاع آمریکا و رئیس کمیتهٔ راهبری CHMR، در نامهای مدعی شده بود که وزارت دفاع به الزامات قانونی خود عمل کرده و ضمن همکاری با «مرکز تعالی حمایت از غیرنظامیان»، مواد مربوط به درسآموختههای حوادث تلفات غیرنظامیان را در میان واحدهای مختلف توزیع کرده است. وی تأکید کرده بود که اهداف آموزشی تا پایان سال ۲۰۲۶ محقق خواهند شد و ارزیابی از مرکز مذکور همچنان ادامه دارد و این نهاد با «نیروهای متخصص» به کار خود ادامه میدهد.
اما گزارش دفتر بازرس کل نشان میدهد که تا همان دسامبر ۲۰۲۵، کمیتهٔ راهبری CHMR همچنان برای ۱۳۳ اقدام مرتبط با این برنامه، واحدهای مجری مشخصی تعیین نکرده بود. یکی از مقامات ارشد نیز پذیرفته که دادههای ابزار پیگیری پیشرفت اجرا «ناقص و نادرست» است. از آن تاریخ به بعد نیز دیگر جلسهای از سوی کمیتهٔ راهبری برگزار نشده است.
در فوریهٔ ۲۰۲۶، «کولبی» به همراه «دانیل دریسکول»، وزیر ارتش آمریکا، طی پیشنهادی به «هگزست»، وزیر دفاع ایالات متحد، خواستار کاهش بودجه یا لغو کامل برنامه CHMR شدند. در یکی از بندهای این پیشنهاد، حتی به حذف کامل برنامهٔ عملیاتی CHMR اشاره شده بود. جالب آنکه پیش از دریافت هرگونه پاسخ رسمی، ارتش آمریکا عملاً اقدام به اجرای این کاهشها کرده است.
«وس برایانت» که پیشتر سرپرست ارزیابی آسیبهای غیرنظامیان در «مرکز تعالی حمایت از غیرنظامیان» بوده و در اوایل سال ۲۰۲۵ از سمت خود کنارهگیری کرده، در گفتوگو با گاردین اظهار داشت که از زمان تصدی «هگزست» شاهد موج استعفاهای اجباری و توقف طیف گستردهای از تحقیقات بوده است. به گفتۀ وی، اکنون تنها هفت نفر در آن مرکز باقی ماندهاند که عملاً از هرگونه اقدامی کنار گذاشته شدهاند. برایانت معتقد است: «آنها فقط برای جلوگیری از فشارهای رسانهای ناشی از اقدامات غیرقانونی هگزست، این ساختار توخالی را حفظ کردهاند.»
گزارش دفتر بازرس کل در نهایت نتیجه میگیرد که هرچند برنامه CHMR بهطور رسمی لغو نشده، اما بودجهٔ پلتفرم مدیریت دادههای آن متوقف شده، جلسات کمیتهٔ راهبردی برگزار نمیشود و بسیاری از کارکنان آن پراکنده شدهاند. بدینترتیب، قانون فدرال الزامآور در خصوص سیاستهای حفاظت از غیرنظامیان را الزامی کرده، اما ظاهراً وزارت دفاع آمریکا دیگر توان عملی برای پایبندی به آن را ندارد.
بازرس کل از وزارت دفاع خواسته تا حداکثر تا ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶ برنامهٔ عملیاتی خود را برای جبران این وضعیت تدوین و ارائه کند.
روزنامهٔ گاردین یادآور شده که تعطیلی عملی برنامه CHMR دقیقاً همزمان با حملات نظامی آمریکا به ایران رخ داده است. در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، مدرسهٔ ابتدایی دخترانهای در «میناب» ایران هدف حمله قرار گرفت و دستکم ۱۷۵ تن که بیشتر آنان کودک بودند، جان باختند. این فاجعه موجی از محکومیتهای بینالمللی را برانگیخت و فشار افکار عمومی را علیه «هگزست» و فرماندهان نظامی آمریکا افزایش داد.
شایان ذکر است که ایالات متحد در طول دههها حضور نظامی خود در افغانستان، عراق، یمن، سوریه و دیگر نقاط جهان، همواره باعث کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان بیگناه شده است. سازمان «ایروارز» تخمین میزند که تنها در بیست سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر، هوایی آمریکا دستکم ۲۲ هزار غیرنظامی را به کام مرگ کشانده و این رقم ممکن است تا ۴۸ هزار نفر نیز افزایش یابد.
«میکادو هِنک»، مدیر پروژهٔ آمریکایی «مرکز غیرنظامیان در منازعات»، در این زمینه ابراز داشت: «از فوریه به این سو، شاهد فجایع هولناکی برای غیرنظامیان ایرانی بودهایم. اگر این وضعیت نشاندهندهٔ رویکرد پنتاگون پس از کاهش ۹۰ درصدی نیروهای برنامه CHMR باشد، تصور آیندهٔ عملیات نظامی آمریکا در صورت تضعیف بیشتر این برنامهها واقعاً دشوار خواهد بود.»