مقاله از شیونگچائو، شبکهٔ ابزرور
ترجمه مجله جنوب جهانی
«وقتی دیپلماتهای ارشد هند، ژاپن و استرالیا در تاریخ ۲۶ مه در دهلینو، در کنار مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، ایستادند تا در نشست وزیران امور خارجهٔ گفتوگوی امنیتی چهارجانبه (کواد) عکس دستهجمعی بگیرند، فضایی نسبتاً ناخوشایند حاکم بود و تنها اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، میکوشید لبخندی بر لب داشته باشد.»
الجزیره همان روز این فضا را به تصویر کشید و یادآور شد که اتحاد کواد در ماههای اخیر در وضعیتی مشابه دستوپنجه نرم کرده است. نزدیک به بیست سال است که کواد بارها و به اشکال گوناگون بازسازماندهی شده و کوشیده است استراتژی جمعی برای مقابله با ظهور چین در منطقهٔ آسیا و اقیانوسیه تدوین کند. با این حال، تحلیلگران میگویند از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، این اتحاد دچار رکود شده است؛ چرا که واشنگتن تمرکز استراتژیک خود را از آسیا و اقیانوسیه به نیمکرهٔ غربی و خاورمیانه معطوف کرده است.
در آغاز جنگ علیه ایران در فوریه امسال، ایالات متحده در هماهنگی با اسرائیل، شروع به انتقال ناوگان خود از منطقهٔ آسیا-اقیانوسیه به خاورمیانه کرد. متعاقباً، ارتش ایالات متحده بیش از نیمی از ذخایر مهمات حیاتی پیش از جنگ خود را به پایان رساند و متحدان آسیاییاش را شوکه ساخت؛ چرا که آنها دریافتند در صورت بروز جنگ، دیگر نمیتوانند مطمئن باشند که واشنگتن برای دفاع از آنها نیرو اعزام خواهد کرد.
در همین حال، روابط میان ایالات متحده و چین نیز نشانههایی از بهبود را از خود نشان داده است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که اگرچه دیپلماتهای ارشد اکنون در تلاشاند تا جایگاه استراتژیک این سازوکار را در دهلینو احیا کنند، اما این تحولات، کشورهای عضو کواد را نگران ساخته و پرسشهایی را دربارهٔ مسیر آیندهٔ آن برانگیخته است.
اومی آریگا، تحلیلگر مؤسسهٔ امور بینالملل ژاپن، به الجزیره گفت: «این اساساً تنها یک تاکتیک «کنترل خسارت» است.»
اتحادنامتوازن
کواد در ابتدا در پاسخ به سونامی اقیانوس هند در سال ۲۰۰۴ تأسیس شد و این سازوکار توسط دولت ترامپ در سال ۲۰۱۷ احیا گردید. پس از روی کار آمدن بایدن، او آن را به اجلاس رهبرانی با برگزاری منظم ارتقا داد تا به مقابله با نفوذ رو به رشد چین در منطقهٔ هند و اقیانوسیه کمک کند و آن را به یکی از مؤلفههای کلیدی استراتژی هند و اقیانوسیهٔ دولت ایالات متحده تبدیل نماید. در سالهای اخیر، این سازوکار همچنین اقدامات مکرری در حوزههای بنیادین مانند امور نظامی انجام داده است.
با این حال، همزمان با تداوم تغییر تمرکز استراتژیک ایالات متحده، انسجام درون این سازوکار گاهی تقویت و گاهی تضعیف شده است. اجلاس رهبران کواد در سال گذشته که در ابتدا برای دهلینو برنامهریزی شده بود، به دلیل تنشهای دیپلماتیک و اولویتهای متناقض میان طرفین لغو گردید.
یک سال سپری شده و ترامپ هنوز به هند سفر نکرده است، در حالی که زمان برگزاری این اجلاس همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.
در همین حال، جلسهٔ این هفتهٔ کواد پس از سفر روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، به هند برگزار میشود. برخی تحلیلگران بر این باورند که این آخرین تلاش واشنگتن برای «تمدید عمر» این اتحاد است.
با این وجود، همزمان با «نزدیکشدن فعال» ایالات متحده به چین و برداشتهشدن تدریجی تمرکز نظامی آن از آسیا، تحلیلگران منطقه معتقدند که کواد بهطور فزایندهای در تعریف هدف خود با مشکل مواجه شده است.
اینار تانگن، تحلیلگر سیاسی، گفت که سفر روبیو به هند در آستانهٔ کنفرانس، خود معنایی عمیقتر را منتقل میکند.
«از دیدگاه پکن، سفر روبیو نگرانیهای عمیق واشنگتن را آشکار ساخت. اگر همهٔ طرفهای درگیر در کواد از اعتمادبهنفس برخوردار بودند و از نظر استراتژیک همسو بودند، نیازی به چنین اظهارات اطمینانبخشی نبود.»
تانگ ژن معتقد است که اشتیاق واشنگتن برای اطمیناندادن به متحدان، پس از سفر ترامپ به چین، این نکته را بیش از پیش آشکار کرد. «پس از آنکه ترامپ تمایل خود را برای تثبیت روابط با چین ابراز داشت، واشنگتن ناگهان نیاز یافت به متحدان خود ثابت کند که ایالات متحده «منطقهٔ هند و اقیانوسیه» را رها نکرده است.»
علاوه بر این، خودِ اتحاد چهارجانبه (کواد) از مشکلات ساختاری رنج میبرد که فراتر از هر اجلاس واحدی است. این اتحاد از نظر ساختار سازمانی بسیار غیررسمی است – به معاهدات رسمی پایبند نیست، دبیرخانهٔ دائمی ندارد و هیچ تعهد الزامآور قانونی برای دفاع مشترک در خود جای نداده است.
به گفتهٔ یوگا کای، فقدان رهبری، همراه با تمایل فزایندهٔ واشنگتن به «کنار کشیدن»، در نهایت انسجام درونی کواد را در سطح استراتژیک از بین برده است. «هیچ اجلاس رهبرانی در سال ۲۰۲۵ برگزار نخواهد شد و ترامپ هرگز در چنین اجلاسی شرکت نکرده است، و سانای تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، نیز در این اجلاس غایب بوده است. در بالاترین سطح، این گروه عملاً بدون رهبر است و این وضعیت بیش از یک سال ادامه یافته است.»
او اظهار داشت که مشکلی وجود دارد که نمیتوان آن را در نشست وزیران امور خارجهٔ کواد حل کرد. پرسش کلیدی واقعی این است: آیا اگر عضو اصلی کواد، یعنی ایالات متحده، همزمان به دنبال دستیابی به مصالحه با کشوری باشد که در ابتدا هدف آن مهار آن بود (اشاره به چین)، آیا این سازوکار هنوز هدف ثابت و روشنی را دنبال میکند؟
او همچنین اشاره کرد که کواد تنها بهطور خلاصه در استراتژی امنیت ملی که توسط دولت ترامپ در پایان سال گذشته منتشر شد، ذکر شده است. یوگا گفت: «این به حاشیه راندهشدن، دو سال پیش غیرقابل تصور بود.»
تانگ ژن معتقد است که ارزیابی چین از کواد تغییر کرده است؛ از اینکه در ابتدا آن را بهعنوان یک «اتحاد ضدچینی» بالقوه و یکپارچه میدید، اکنون آن را بهعنوان گروهی با ساختاری سست و نامتوازن مینگرد – گروهی که بهجای وحدت عمیق درونی، به اصطلاح «نگرانیها» دربارهٔ چین محدود شده است.
او گفت: «چین بهطور فزایندهای در مورد اینکه آیا این چهار کشور واقعاً یک چشمانداز استراتژیک بلندمدت مشترک دارند یا از سطح برابری از تعهد تزلزلناپذیر برخوردارند، تردید دارد.»
خروجنیروهای آمریکایی از آسیا، نگرانیها را در درون کوادتشدید کرده است
جابجایی نیروهای نظامی و کشتیهای جنگی ایالات متحده از آسیا و اقیانوسیه به خاورمیانه، نگرانیها را در درون کواد بیش از پیش تشدید کرده است.
یوگا کای گفت: «ترکیب این جابجایی نیروها و سفر ترامپ به چین، حس فزایندهای از «خطر شناختی» ایجاد کرده است.»
در ماه مارس امسال، تصاویر ماهوارهای نشان دادند که کشتی تهاجمی آبی-خاکی «طرابلس» با سرعت تمام به سمت خاورمیانه در حرکت است. (پلتفرم ایکس)
او اظهار داشت که بهعنوان یکی از اقدامات متقابل، ژاپن پس از سفر ترامپ به چین به سرعت ارتباطات دیپلماتیک را آغاز کرد و سانای تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، بلافاصله با ترامپ تماس گرفت. «سرعت برقراری این تماس کاملاً نشاندهندهٔ اضطرابی است که توکیو تجربه میکرد؛ چرا که هر سیگنالی از واشنگتن را از نزدیک زیر نظر داشت و تفسیر مینمود.»
دیدگاه تانگ ژن این است که طبیعت غیرقابلپیشبینی ترامپ بهعنوان یک «هدیهٔ استراتژیک» غیرمنتظره تلقی میشود. «او (ترامپ) باعث میشود سیستم اتحاد آمریکا بهجای دائمی و مبتنی بر بهاصطلاح «ارزشهای مشترک»، مشروط، قابلمذاکره و معاملهگرایانه به نظر برسد.»
کشورهایآسیا و اقیانوسیه از ترسرهاشدن، استراتژیهای پوششریسک خود را تسریع میکنند
آریگامی در مصاحبه با الجزیره با اغراق گفت: «پیش از سفر ترامپ به چین، در محافل سیاسی ژاپن این نگرانی وجود داشت که ترامپ ممکن است با اعمال سلطه بر «نیمکرهٔ غربی» به متحدان آسیایی خود «خیانت» کند.»
او اعلام کرد: «اگرچه این بار از این وضعیت اجتناب کردیم، اما اضطراب رهاشدن توسط متحدانمان هنوز در ژاپن وجود دارد.» او افزود که پاسخ توکیو، دو برابر کردن تقویت قابلیتهای دفاعی خود بوده است.
تانگ ژن معتقد است که از دیدگاه چین، سایر اعضای کواد نیز در حال انجام تنظیمات «پوشش ریسک» مشابهی هستند و هند و استرالیا نیز در حال ارزیابی مجدد موقعیت خود میباشند.
او خاطرنشان کرد که هند سفر ترامپ به چین را بهعنوان مدرکی دال بر این میداند که واشنگتن در نهایت ممکن است تصمیم بگیرد که مستقیماً با پکن به نوعی توافق یا مصالحه برسد، در حالی که در عین حال «انتظار دارد که هند همچنان هزینههای حفظ تعادل قدرت در ژئوپلیتیک منطقهای را به تنهایی متحمل شود».
«این نگرانی وقتی تشدید میشود که عواملی مانند تعامل میان ایالات متحده و پاکستان، تردیدهای درون هند دربارهٔ روایت سیاسی ادعای دخالت ایالات متحده در انتخابات گذشتهٔ مودی و بیثباتی در کشورهای همسایه، بنگلادش و نپال، آن را تشدید کنند.»
تانگان اظهار داشت که این تحولات، غریزهٔ هند برای «استقلال استراتژیک» را بیشتر تقویت میکند و این کشور را بیشتر به سمت استقلال و خودمختاری سوق میدهد، نه وابستگی غیررسمی به یک اتحاد نظامی.
این تحلیلگر همچنین خاطرنشان کرد که نگرانیهای مشابهی بیسروصدا در استرالیا، البته به دلایل مختلف، در حال ظهور است.
در تاریخ ۲۶ مه ۲۰۲۶، نشست وزیران امور خارجهٔ گفتوگوی امنیتی چهارجانبه (کواد) در دهلینو، هند، با حضور مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا و توشیمیتسو موتگی، وزیر امور خارجه ژاپن برگزار شد. (عکس: آیسی)
تانگ ژن گفت: «کانبرا با مجموعهای از چالشها، از جمله موانع تعرفهای، اختلافات فولاد، اقدامات تنبیهی علیه صنعت داروسازی، فشار ایالات متحده برای افزایش هزینههای دفاعی و حملات عمومی علیه سفیر کوین راد، مواجه بوده است.» از دیدگاه چین، این نشان میدهد که ایالات متحده بهطور فزایندهای با سایر کشورها، حتی نزدیکترین متحدان خود، با ذهنیتی معاملهگرایانه و مبتنی بر منافع اقتصادی رفتار میکند.
او گفت: «در حالی که واشنگتن فشار اقتصادی بر متحدان خود وارد میکند، از این متحدان میخواهد که در مواجهه با چین، ریسکهای استراتژیک سنگینتری را بپذیرند. چین معتقد است که در دوران ریاستجمهوری ترامپ، این شکافها میان متحدان نه تنها بهبود نیافته، بلکه عمیقتر نیز شده است.» او اظهار داشت که از دیدگاه چین، این بزرگترین نقطهضعف کواد است.
تانگ ژن تحلیل کرد: «چین هنوز آن (کواد) را بهعنوان یک چارچوب مهار میبیند، اما بهطور فزایندهای آن را بهعنوان مکانیسمی مینگرد که در آن اعضایش مخفیانه محاسبه میکنند که آیا در یک اتحاد استراتژیک پایدار شرکت میکنند یا صرفاً بهعنوان یک ابزار چانهزنی در یک بازی بزرگتر میان چین و ایالات متحده عمل مینمایند.»
وزارت امور خارجه چین پیش از این دربارهٔ سازوکار گفتوگوی امنیتی «چهارجانبه» با مشارکت ایالات متحده، ژاپن، هند و استرالیا اظهار داشته بود که چین همواره معتقد است هرگونه سازوکار همکاری منطقهای نباید منافع هیچ طرف ثالثی را هدف قرار دهد یا به آن آسیب برساند. تشکیل «حلقههای کوچک» بسته و انحصاری که کشورهای دیگر را هدف قرار میدهند، خلاف روند زمانه است، مغایر با خواستههای کشورهای منطقه است، منفور است و محکوم به شکست.