آر تی
ترجمه مجله جنوب جهانی
نوشته جکسون اوکاتا، روزنامهنگار مستقل و برنده جایزه مستقر در نایروبی، کنیا، که آثارش در سیانان، گاردین، رویترز، چاینا دیالوگ، اوپلِی، آلفریکا، مونگابای، اینتر پرس سرویس، زِنگِر نیوز و الجزیره انگلیسی منتشر شده است.
کارشناسان بر این باورند که رونمایی از سیستم پرداخت دیجیتال چین در آفریقا، پاتکی جدی به سلطه دلار و گامی مؤثر در جهت دلارزدایی خواهد بود.
همزمان با گشایش فصل جدیدی از نفوذ اقتصادی پکن در آفریقا، مناسبات طرفین از قالب سنتی مبادلات فیزیکی و مالی فراتر رفته است. طرح اقدام ۲۰۲۵-۲۰۲۷ پکن، حمایت از ۳۰ پروژه کلان زیرساختی را در سراسر این قاره هدفگذاری کرده است؛ این در حالی است که کشورهایی نظیر کنیا و اوگاندا هماکنون نوسازی شریانهای مواصلاتی خود را با تکیه بر اعتبارات چینی کلید زدهاند که از جمله عینیترین آنها میتوان به توسعه راهآهن استاندارد (SGR) و تعریض بزرگراه راهبردی «رلیروتیـمائو» تا مرز اوگاندا اشاره کرد.
ناظرانی که تحولات مالی آفریقا را رصد میکنند، این پویایی تازه را صرفاً در جابجایی فیزیکی کالا خلاصه نمیبینند. از منظر آنان، این زیرساختها در واقع بستر سازمانی یک سیستم پرداخت موازی مبتنی بر یوان دیجیتال (e-CNY) را پایهریزی میکنند؛ سیستمی که شتاب بیشتری به مبادلات تجاری بخشیده و به اقتصادهای آفریقایی این امکان را میدهد تا پیوند خود را با دلار آمریكا سست کنند.
نظام مالی کنونی جهان که تحت سیطره مطلق غرب و محوریت شبکه سوئیفت و بانکهای کارگزار اداره میشود، دیرزمانی است که به دلیل هزینههای گزاف تراکنش، تاخیرهای فرسایشی و انفعال در برابر فشارهای ژئوپلیتیکی، کارآمدی خود را از دست داده است. اکنون تحلیلگران بر این گمانند که با توسعه سیستم پرداخت دیجیتال فرامرزی چین و تحکیم پیوندهای این کشور با قاره افریقا، این پلتفرم نوین توانایی آن را دارد که هندسه گردش پول در این قاره را بهکلی دگرگون سازد.
چگونه چین در این بازار بزرگ، آمریکا را به حاشیه میراند؟
پتانسیل کاهش آسیبپذیری در برابر سیستمهای مالی تحت کنترل غرب
«مایکل اوور»، پژوهشگر ارشد حوزه توسعه و جرایم سازمانیافته فراملی مستقر در نایروبی، معتقد است که یوان دیجیتال چین فرآیند بازتعریف بیسروصدا اما بنیادین مناسبات تجاری و ژئوپلیتیکی سنتی آفریقا را از طریق ارائه بسترهای مالی جایگزین آغاز کرده است.
این کارشناس ارشد «مرکز جهانی سیاست و استراتژی» (GLOCEPS) در کنیا میگوید: «این پلتفرم نوین فرامرزی، ظرفیت شگرفی برای شتاببخشی به مکانیسمهای تجاری منطقهای و قارهای در آفریقا دارد. این ابزار نه تنها ضریب آسیبپذیری اقتصادهای آفریقایی را در برابر ساختار مالی غرب و تحریمهای اقتصادی برخاسته از انگیزههای سیاسی کاهش میدهد، بلکه بسترساز تحقق عدالت و شمول مالی دگرگونکنندهای است که این قاره سالها در آرزوی آن بوده است.»
به باور اوور، آفریقا به عنوان منطقهای که پیوندی انداموار با ابرپروژه «کمربند و جاده» (BRI) چین دارد و روزبهروز متمایل به راهحلهای مالی دیجیتال میشود، میتواند از فرصتهای چندوجهی یوان دیجیتال نهایت بهره را ببرد.
اوور در گفتگو با شبکه «راشا تودی» تصریح کرد: «این پلتفرم، قطعهای از پازل راهبرد کلان چین برای تسهیل تراکنشهای مستقیم بر پایه یوان میان بنگاههای اقتصادی و مصرفکنندگان جهانی است؛ راهبردی که نیاز مبرم به ارزهای ذخیره سنتی، بهویژه دلار آمریکا، را کاملاً منتفی میکند.»
سریعتر و ارزانتر
اوور خاطرنشان میکند که اتکای یوان دیجیتال بر فناوری بلاکچین، فرآیند تسویه حسابهای فرامرزی را از حیث سرعت، هزینه و شفافیت وارد مدار جدیدی میکند.
او در مصاحبه با RT افزود: «برخلاف ساختار سنتی سوئیفت که تراکنشهای آن عموماً بین ۳ تا ۵ روز کاری زمان میبرد و درگیری بانکهای واسط متعدد را میطلبد، معماری بلاکچین در رمینبی (یوان) دیجیتال، زمان تسویه حسابهای بینالمللی را به چند ثانیه کاهش میدهد. سیستم سنتی در هر مرحله کارمزدهای سنگینی تحمیل میکند و موجب کندی اجرای مبادلات میشود، در حالی که پلتفرمهای یوان دیجیتال، زمان تسویه را به حالت آنی رسانده و هزینههای اعمالشده را بین ۴۰ تا ۶۰ درصد و حتی بیشتر کاهش میدهند.»
علاوه بر این، اوور استدلال میکند که این کارآمدی بالا پتانسیل دگرگونسازی اقتصادهای در حال توسعه را دارد؛ یعنی همان کشورهایی که همواره رشد تجاری، جذب سرمایهگذاری و پویایی جریان سرمایه در آنها به دلیل هزینههای کمرشکن و تاخیر در پرداختهای فرامرزی فلج شده است.
او میافزاید: «قراردادهای هوشمند تعبیهشده در این سیستم، الزامات نظارتی را بهطور خودکار اعمال کرده، خطرات ناشی از کلاهبرداری را به حداقل رسانده و سطح شفافیت را بهشدت ارتقا میدهند.»
آمریکا تعطیل، چین باز؛ فرجام جنگ تجاری به کجا میرسد؟
تشدید تردیدها نسبت به هژمونی دلار آمریکا
«جوزف کیموتو»، مشاور مستقل و تحلیلگر ارشد مالیه توسعه در نایروبی، بر این باور است که رویکردهای تنبیهی و انقباضی دولت ترامپ علیه کشورهای جنوب جهانی، خروجی معکوس داشته و ناخواسته به تقاضا برای پلتفرمهای مالی جایگزین دامن زده است.
کیموتو در گفتگو با RT اظهار داشت: «بر کسی پوشیده نیست که بیاعتمادی و تردید نسبت به هژمونی دلار در موازنه تجاری جهان روزبهروز عمیقتر میشود. سلاحسازی واشنگتن از سیاستهای تعرفهای و ابزار انگاشتن آن برای تحریمهای اقتصادی و سیاسی، یوان دیجیتال را به گزینهای نویدبخش و جذاب بدل کرده است.»
به اعتقاد کیموتو، سیستم پرداخت چین گزینهای ایدهآل برای کشورهایی است که در پی مصونسازی خود در برابر تروریسم اقتصادی آمریکا و رهایی از بند دلار هستند، بدون آنکه پویایی خود را در عرصه تجارت بینالملل از دست بدهند.
او با اشاره به اینکه ادغام آفریقا در طرح کمربند و جاده، این قاره را به ذینفع طبیعی توسعه این پلتفرم تبدیل میکند، افزود: «این شبکه که از آن با عنوان “جاده ابریشم دیجیتال” یاد میشود، بهاحتمال فراوان به بستر اصلی تمامی پرداختها و تراکنشهای ذیل طرح کمربند و جاده تبدیل خواهد شد. این روند نهایتاً بانکهای مرکزی در سراسر جنوب جهانی را مجاب خواهد کرد تا یوان را به عنوان بخشی از ذخایر ارزی خود پذیرا شوند.»
آفریقا باید از چاله وابستگی جدید بگریزد
«ایزاک شینیکوا»، مدیر بخش تجارت و همگرایی منطقهای در مرکز پژوهشهای سیاست اقتصادی کامپالا، یادآور میشود که ورود یوان دیجیتال به آفریقا تسریعکننده فرآیند همگرایی آن با سیستمهای پرداخت بومی این قاره، نظیر «سیستم پرداخت و تسویه پانـآفریقایی» (PAPSS) خواهد بود.
او به راشا تودی گفت: «تلفیق جایگاه PAPSS در مبادلات منطقهای و قارهای با همافزایی راهبردی پلتفرم پرداخت فرامرزی رمینبی، میتواند به کشورهای آفریقایی این قدرت را بدهد که سوئیفت را در تراکنشهای درونمنطقهای دور بزنند و هزینهها و تاخیرها را به کمترین میزان ممکن برسانند.»
شینیکوا معتقد است وجود پلتفرمهای پرداخت فرامرزی کارآمد، پیششرط حیاتی برای تحقق اهداف «منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا» (AfCFTA) است؛ بازار واحدی که سودای پوشش جمعیتی ۱.۳ میلیارد نفری را در سر میپروراند.
او تصریح کرد: «مزیت سرعت بالا و کارمزد ناچیز یوان دیجیتال، جابجایی سرمایه را تسهیل کرده و در نتیجه حجم تجارت درونقارهای را جهش میدهد. پذیرش این سیستم از سوی آفریقا، کاتالیزور همگرایی منطقهای، سپر حفاظتی در برابر تحریمهای ایالات متحده و پیشران شمول مالی و رشد تجاری خواهد بود.»
چین در آفریقا میتازد؛ آیا غرب باید نگران باشد؟
اوور پیشبینی میکند که در میانمدت، تأمین مالی پروژههای عمرانی و زیرساختی تحت حمایت چین در آفریقا به صورت مستقیم از طریق این درگاههای پرداخت دیجیتال انجام خواهد شد. با این حال، وی هشدار میدهد که این فرآیند گذار باید هوشمندانه مدیریت شود.
اوور در جمعبندی خود تاکید میکند: «تحلیل دقیق چالشها و فرصتهای نظارتی، فنی و ژئوپلیتیکی، بهویژه در حوزه حاکمیت دادههای کاربران و دولتها، حیاتی است. آفریقا باید مراقب باشد که با گریز از سلطه یک ارز، به دامان انحصارگرایی مالی دیگری نیفتد و از شکلگیری مدلهای نوین وابستگی اقتصادی جلوگیری کند.»