نوشتهٔ لیلا یونس
دراپ سایت
ترجمه مجله جنوب جهانی
در تاریخ ۸ مهٔ ۲۰۲۶، کودکانی از اهالی عینالعرب که پس از اخراج از روستایشان در جنوب لبنان به مَرجالزُهور پناه آوردهاند، در پناهگاهی در این منطقه کمکهای غذایی دریافت میکنند. عکس: اسامه رکیه
بیروت، لبنان – هنگامی که لبنان و اسرائیل در ۱۶ آوریل بر سر توافق آتشبس اعلام موضع کردند، «نسرین عبدالعلال» به همراه همسر و چهار فرزندش وسایل اندک خود را بستند و از مدرسهای عمومی در مَرجالزُهور که بدان پناه برده بودند – به امید اینکه برای آخرین بار باشد – خارج شدند. روز بعد، به خانهٔ خود در عینالعرب، روستای کوچکی در دشتهای نزدیک مرز جنوبی، بازگشتند؛ جایی که یک قصابی کوچک و خواربارفروشی راه میدهند. همان روز، نیروهای اسرائیلی وارد روستا شدند، منع آمدوشد شبانه وضع کردند و به اهالی هشدار دادند پس از تاریکی هوا از خانه بیرون نروند. سپس در جادهٔ خروجی منتهی به جنوب، ایست بازرسی برپا کردند.
دوازده روز بعد، نسرین پشت پیشخوان مغازه مشغول کار بود که بولدوزری زرهی و بزرگ را دید که در جاده بهآرامی پیش میآید. به دنبال آن، انبوهی از خودروهای نظامی با بیش از صد سرباز اسرائیلی، به تخمین او، روستا را فرا گرفتند. نظامیان در سراسر روستا پراکنده شدند، اسلحه به سوی اهالی گرفتند و به آنان گفتند این منطقه درون «خط زرد» جدید اسرائیل قرار دارد – خطی که مرز منطقهٔ تحت کنترل اسرائیل را در امتداد مرز جنوبی داخل خاک لبنان مشخص میکند و اسرائیل یکجانبه و با همان اصطلاحات استفادهشده در غزه آن را اعلام کرده است. سربازان به نسرین و سایر اهالی گفتند که تنها دو ساعت فرصت دارند تا به سمت شمال تخلیه شوند.
نسرین به یاد میآورد: «حتی همان دو ساعت را هم به ما ندادند.» او خود را به خانه رساند و کودکان را سوار وانت کرد، سپس با همسرش به خانه برگشت تا هر چه زودتر وسایل لازم را جمع کند. صدای بوق ماشین آنان را از کار بازداشت. به بیرون دویدند و دیدند سربازی اسرائیلی در ماشین آنان را باز کرده و در حالی که کودکان داخل بودند، مدام بوق میزند. نسرین میگوید: «به ما گفت دستور دارند روستا را خالی کنند. گفت: “یا الان میروی یا میمیری.”» به گفتهٔ او، اهالی چنان سریع از روستا بیرون رانده شدند که بسیاری حتی نتوانستند درِ خانه را پشت سر خود قفل کنند.
اخراج اجباری اهالی عینالعرب – جایی که سربازان اسرائیلی خانهبهخانه رفته و مردم را با تهدید اسلحه از خانههایشان بیرون کردند – نمونهای برجسته از کارزار پاکسازی قومی روستاها در جنوب لبنان توسط ارتش اسرائیل است. مدافعان حقوق بشر و اهالی محلی به دراپسایت گفتند در این مرحلهٔ جدید جنگ مشابه چنین حادثهای را نشنیدهاند؛ چراکه ارتش اسرائیل معمولاً مناطق را بمباران و گلولهباران میکند تا ساکنان را به کوچ اجباری وادارد. از ۲ مارس تاکنون بیش از ۱/۲ میلیون نفر در لبنان آواره شدهاند و بسیاری نمیدانند آیا میتوانند به خانههای خود بازگردند و اگر آری، کی چنین خواهد شد.
نسرین همراه خانوادهاش به همان مدرسهٔ تبدیلشده به پناهگاه در روستای مَرجالزُهور در درهٔ بقاع برگشت، جایی که به گفتۀ او چهار خانواده یک اتاق را با هم تقسیم میکنند و آب بهطور متناوب در دسترس است. پس از بررسی نقشهای که ارتش اسرائیل در ۱۹ آوریل منتشر کرد، متوجه شدند که روستایشان در واقع خارج از «خط زرد» اسرائیل قرار دارد. از این رو، گروهی از مردان روستا، از جمله شوهر نسرین و یک مقام محلی، در ۲۱ مه به دفتر ارتش در روستای مَرجَعیون رفتند تا درخواست کنند دولت با همکاری یونیفیل (نیروهای حافظ صلح سازمان ملل مستقر در جنوب) زمینهٔ بازگشت آنان به زمینهایشان را فراهم کند. زمانی که اهالی یک هفته بعد پیگیری کردند، مقامات ارتش گفتند نتوانستهاند عبور امن آنان را به خانه تضمین کنند.
نسرین میگوید: «گفتن اینکه نابود شدهایم کافی نیست.» بیشتر روستاییان از راه زمین زندگی میکردند و بیرون رانده شدنشان به این معنا بود که نتوانستند زمینها را برای کشت بهاری آماده کنند. او افزود: «معیشت خود را در خاک رها کردیم و گریختیم.»
نسرین عبدالعلال بیرون از مدرسهای که اکنون به پناهگاه تبدیل شده، در مَرجالزُهور؛ جایی که پس از بیرون راندن از روستای عینالعرب توسط ارتش اسرائیل پناهنده شده است. ۸ مهٔ ۲۰۲۶. عکس: اسامه رکیه
داستان عینالعرب بیانگر ماهیت بیرحمانه و فراگیر کارزار نظامی اسرائیل در جنوب لبنان است؛ جایی که روزانه دستورهای متعدد جابهجایی صادر میشود و خطوط پیشروی بدون توجه به زمین و جان غیرنظامیان بارها ترسیم و تغییر مییابد. اسرائیل به آتشبس اعلامشده در اواسط آوریل پایبند نماند و بهتدریج بر حملات هوایی و زمینی خود افزود و حزبالله را به کارزاری از حملات مقاومتگرانه واداشت. یورش اسرائیل گام به گام به سمت شمال پیش رفت و سرانجام بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یکشنبه اعلام کرد که به ارتش اسرائیل دستور داده است تأسیساتی را در ضاحیه، حومهٔ جنوبی بیروت، هدف قرار دهد. این امر هزاران نفر را به فرار از آن منطقه واداشت و ایران را بر آن داشت تا توقف کامل مذاکرات آتشبس خود با آمریکا را بررسی کند.
دوشنبه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد اسرائیل و حزبالله پس از گفتوگوی او با نتانیاهو و حزبالله از طریق میانجیگران، بر سر کاهش تنش توافق کردهاند. ترامپ گفت هیچ نیروی اسرائیلی «به بیروت وارد نخواهد شد» و حزبالله «موافقت کرده است به سمت اسرائیل تیراندازی نکند». به گفتهٔ او، حزبالله پذیرفته که «تمامی تیراندازیها متوقف شود – اسرائیل به آنها حمله نخواهد کرد و آنها به اسرائیل حمله نخواهند کرد». بیانیهٔ سفارت لبنان در واشنگتن، دوشنبه، اعلام کرد حزبالله با حمله نکردن به شمال اسرائیل موافقت کرده است. اما حزبالله بلافاصله بیانیهای عمومی در این باره صادر نکرد.
هرچند آخرین ترتیبعمل از حملهٔ بزرگمقیاس دیگر اسرائیل به پایتخت لبنان جلوگیری کرد، اما این توافق تأثیر چندانی در توقف جنگ در منطقهٔ جنوب رودخانهٔ زهرانی و درهٔ بقاع نداشت. یک روز پس از اعلام ترامپ، نیروهای اسرائیلی چندین حملهٔ هوایی به شهر جنوبی نبطیه انجام دادند و به همهٔ ساکنان منطقه هشدار دادند پیش از حملات برنامهریزیشدهٔ بعدی، منطقه را تخلیه کنند. در حملات روز سهشنبه، دستکم هشت نفر از جمله دو کودک کشته شدند. از سوی دیگر، حزبالله نیز به پرتاب دهها موشک و پهپاد به سمت سربازان اسرائیلی ادامه داد.
عباس عطوه، پزشک یاریرسان در سازمان صحی اسلامی مستقر در نبطیه، گفت: «روستاهایی که برایشان هشدار میدهند، به شدت بمباران میشوند. بعضی روزها در برخی نقاط تا ۲۵ حملهٔ هوایی میبینیم.» او افزود: هرچند بسیاری روستاهای نزدیک نبطیه را ترک کردهاند، اما هزاران نفر همچنان ماندهاند؛ یا توان کرایه کردن در جای دیگر را ندارند یا نمیخواهند خانههای خود را رها کنند.
دستورهای جابهجایی معمولاً به شکل فهرستهایی از روستاها منتشر میشوند که سخنگوی ارتش اسرائیل در شبکۀ اجتماعی ایکس (توییتر سابق) منتشر میکند و سپس در گروههای واتساپ محلی و رسانههای اجتماعی پخش میشود. گاهی نیز نیروهای اشغالگر تصاویر ماهوارهای منتشر میکنند که دقیقاً نشان میدهد کدام ساختمانها را قصد هدف قرار دادن دارند. اما در بسیاری موارد، حملات بهطور تصادفی بر خانههای غیرنظامیان فرو میریزد و روزانه دهها کشته برجای میگذارد. از ۲ مارس تاکنون، حملات نظامی اسرائیل به لبنان منجر به کشته شدن ۳,۴۶۸ نفر و زخمی شدن بیش از ۱۰,۵۰۰ نفر دیگر شده است. بیش از ۶۰۰ نفر از این کشتهها پس از به اصطلاح آتشبس اواسط آوریل جان باختهاند. به گزارش یونیسف، در هفتهٔ آخر ماه مه، به طور میانگین هر ۲۴ ساعت، ۱۱ کودک در حملات اسرائیل کشته یا زخمی شدهاند.
کریستین بکرله، معاون منطقهای خاورمیانه و شمال آفریقای سازمان عفو بینالملل، به دراپسایت گفت: «این اقدامات هشدار قبلی قانونی محسوب نمیشوند، زیرا در عمل اطلاعاتی را که ساکنان برای ترک منطقه بدان نیاز دارند، در اختیارشان نمیگذارند.» به گفتهٔ او، بر اساس قوانین بینالمللی، ارتشها تنها به خاطر ایمنی خود مردم میتوانند آنان را جابهجا کنند – نه برای رسیدن به هدفی راهبردی – و موظفند هم سلامت و ایمنی این افراد را تأمین کنند و هم زمینهٔ بازگشت امن آنان را به محض رفع تهدید جانی فراهم آورند. هرگونه اقدام خلاف این، «جنایت جنگی جابهجایی غیرقانونی» محسوب میشود که در واقع همان کوچ اجباری است.
بکرله افزود یکی از راههای تشخیص اجرای جابهجایی غیرقانونی توسط ارتش، بررسی اقدامات آن برای جلوگیری از بازگشت آوارگان است. اسرائیل در جنوب لبنان این کار را از دو راه انجام داده است: ترسیم به اصطلاح «خط زرد» که عبور غیرنظامیان لبنانی از آن ممنوع است، و کارزار سیستماتیک تخریب گستردهٔ اموال غیرنظامیان تا جایی که ساکنان دیگر خانهای برای بازگشت نداشته باشند. او یافتههای گزارشی را توصیف کرد که بهزودی از سوی عفو بینالملل منتشر میشود و در آن دستورهای جابهجایی در مرحلهٔ فعلی جنگ با دستورهای سال ۲۰۲۴ مقایسه شده است. محققان دریافتند که در این دور از جنگ، دستورهای جابهجایی نهتنها بسیار وسیعتر و مکررتر هستند، بلکه کمتر با توضیحاتی دربارهٔ این که کدام ساختمانها و محلهها باید تخلیه شوند، همراه میشوند.
بکرله گفت: «اوضاع فقط بدتر میشود.»
در یکی از بزرگترین حملات اخیر، یک حملهٔ هوایی اسرائیل در نزدیکی بیمارستان جبل عامل در شهر صور (سور) چهار نفر را کشت، نزدیک به ۱۳۰ نفر را زخمی کرد – از جمله دهها تن از کادر پزشکی، پرستاری و اداری بیمارستان – و خسارت گستردهای به بیمارستان وارد ساخت که از آن جمله قطع برق بخشهای مراقبتهای ویژه بود. امدادگران ساعتها تلاش کردند تا زخمیها را از زیر آوار و اطراف نجات دهند و بیمارستان حیَرام فوراً برای اهدای خون فراخوان داد. نظام سلامت لبنان بارها هدف حملات اسرائیل قرار گرفته است؛ بیمارستانها بمباران شده و امدادگران و پرسنل امداد و نجات در حملات دومرحلهای یا سومرحلهای هدف گرفته شدهاند و طی سه ماه گذشته بیش از ۱۲۰ نفر کشته شدهاند.
مُهَنَّد حاج علی، مدیر پژوهش در مرکز خاورمیانه مالکوم اچ. کر کارنگی، به دراپسایت گفت: تخریب گستردهٔ اموال غیرنظامیان یکی از اهداف اصلی نظامی اسرائیل در جنوب لبنان است.
حاج علی افزود: «اگر به الگوی غزه نگاه کنید، موضوع واقعاً کنترل حماس نیست؛ بلکه تغییر ساختار محیط جغرافیایی پیرامون کشور اسرائیل به گونهای است که واقعیت را برای همیشه دگرگون کند.» به گفتهٔ او، اسرائیلیها تاکنون حدود ۶۰ روستا را در نزدیکی مرز جنوبی نابود کردهاند. او ادامه داد: «شيعيان لبنانی را که ذهنیت امنیتی اسرائیل آنان را با حزبالله برابر میداند، بیش از پیش از شهرکها و شهرکهای اسرائیلی دور کردهاید.»
در پناهگاه مَرجالزُهور، نسرین اشتیاق بازگشت به زمینهایش را دارد، به این امید که خانهاش هنوز پابرجا باشد. از زمانی که به آنجا آمده، دختر خردسالش به دلیل سرمای شبهای پناهگاه، بیمار شده و بارها به بیمارستان رفته است. نسرین از دولت و نیروهای یونیفیل خواست هرچه زودتر گذر امن آنان را به عینالعرب فراهم کنند، پیش از آنکه دیر شود. هرچند لبنان و اسرائیل چندین دور گفتوگوی مستقیم در واشنگتن داشتهاند، اسرائیل از خارج کردن نیروهایش از لبنان خودداری کرده و در عوض حملات وحشیانهاش را تشدید و به خاک لبنان بیشتر نفوذ کرده و مردم بیشتری را از خانههایشان بیرون رانده است.
نسرین میگوید: «از این مذاکرات هیچ نتیجهای حاصل نمیشود. به سوی مرگ میخوابیم و به سوی مرگ بیدار میشویم. همه چیز را نابود کردهاند. به من بگویید دیگر چه میخواهند؟ چه چیزی باقی مانده است؟»