ایران چه چیزی را برای سرنگونی آپاچی به کار گرفت؟ پهپاد یا شناور بیسرنشین؟
به قلم «وانگ شیچون» از پایگاه خبری گوانچا چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز نهم ژوئن در شبکههای اجتماعی خود اعلام کرد که یک فروند هلیکوپتر تهاجمی «آپاچی» متعلق به ارتش این کشور، شب هشتم ماه در تنگه هرمز توسط ایران سرنگون شده است. وی تأکید کرد که «آمریکا باید به این حمله پاسخ دهد» و پس از این اظهارات، دور تازهای از درگیریها میان آمریکا و ایران شکل گرفت.
در باب چگونگی سرنگونی این فروند آپاچی، رسانههای آمریکایی روایتهای متفاوتی ارائه کردهاند. شبکههای سیانان و آکسیوس به نقل از مقامات آگاه اعلام کردند که آپاچی توسط «پهپادهای ایرانی» ساقط شده است؛ این در حالی است که وبگاههایی نظیر «وار زون» معتقدند شناورهای بیسرنشین ایرانیِ مجهز به موشکهای پدافندی، احتمالاً عامل اصلی این حادثه بودهاند.
«وار زون» در تحلیل خود نوشت: فارغ از آنکه ایران از چه تسلیحاتی برای سرنگونی آپاچی استفاده کرده باشد، این رویداد نشان میدهد که آسمان تنگه هرمز به هیچوجه آنگونه که تصور میشود، امن نیست.
سیانان و آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی گزارش دادند که این هلیکوپتر آپاچی در حین گشتزنی در منطقه و در نزدیکی سواحل عمان، احتمالاً هدف حمله پهپادی قرار گرفته است. اگرچه مقامات آمریکایی به مدل دقیق آن اشارهای نکردند، اما رسانههای این کشور آن را یکی از مدلهای خانواده پهپادی «شاهد» ایران میدانند. با این حال، آکسیوس خاطرنشان کرد که ارتش آمریکا در حال بررسی این احتمال است که آیا این هلیکوپتر توسط موشکهای زمین به هوای ایران سرنگون شده است یا خیر.
ایران مدلهای متنوعی از پهپادهای سری «شاهد» را در اختیار دارد که علاوه بر شناختهشدهترین مدل آن، یعنی پهپاد انتحاری «شاهد-۱۳۶»، شامل پهپادهای رادارگریز و پهپادهای انتحاری جتپیشران نیز میشود. شایان ذکر است در میدان نبرد اوکراین، ارتش روسیه بر روی پهپادهای سری «گرانیوم» که مهندسی معکوسشده «شاهد-۱۳۶» هستند، موشکهای هوا به هوا یا پدافندهای دوشپرتاب نصب کرده تا با رهگیرهایی که بیش از حد نزدیک میشوند، مقابله کند.
از سوی دیگر، ایران پیشتر پهپاد پدافندی خاصی را نیز برای رهگیری اهداف کندرو طراحی کرده است که «کارار» نام دارد و قابلیت حمل موشکهای هوا به هوای سری «سایدوایندر» را داراست.
حتی اگر پهپادهای سری «شاهد» ایران بهطور اختصاصی برای نبردهای هوایی طراحی نشده باشند، رهگیری این پهپادهای انتحاری ذاتاً با خطراتی همراه است. در جریان درگیریهای پنجساله روسیه و اوکراین، نیروی هوایی اوکراین هنگام رهگیری پهپادهای سری «شاهد»، تلفات هوایی قابلتوجهی را متحمل شد که شامل جنگندههای میگ-۲۹ و اف-۱۶ بسیار ارزشمند این کشور نیز میشد.
علاوه بر پهپادهای انتحاری پدافندی، ایران قایقهای تندروی متعددی نیز در اختیار دارد که به موشکهای پدافندی مجهز شدهاند. اگرچه بیشتر شناورهای سطحی بزرگِ مجهز به سامانه پدافندی ایران در جریان جنگ اخیر منهدم یا بهشدت آسیب دیدهاند، اما ایرانیها تعداد قابلتوجهی از این قایقهای تندرو را حفظ کردهاند. از زمان برقراری آتشبس نیز تاکنون، نیروهای آمریکایی بهطور مداوم با این قایقها درگیر بودهاند.
در سال ۲۰۲۵، ایران از قایقهای تندروی مجهز به پهپاد پدافندی «کوثر-۲۲۲» رونمایی کرد؛ شناورهایی که احتمالاً در کمین پیشین برای اهداف پرنده آمریکایی در دریای عمان نیز حضور داشتهاند.
با این وجود، سوی آمریکایی بیشتر بر این باور است که سقوط این هلیکوپتر به پهپادهای ایرانی مرتبط بوده است. مقامات آمریکایی اعلام کردند که «پیت هگست»، وزیر دفاع، و ژنرال «دان کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش، گزارش اصابت پهپاد «شاهد» ایران به هلیکوپتر آمریکایی را به ترامپ ارائه کردهاند و متعاقب آن، ترامپ تغییر موضع داده و دستور حملات تلافیجویانه را صادر کرده است.
در مقابل، ایران عمداً ساقط کردن این فروند آپاچی را تکذیب کرده است. «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «نیروهای خارجی که به حریم سرزمینی ما نزدیک میشوند، همواره به دلیل خطای انسانی، حوادث غیرمترقبه، یا احتمالاً قرار گرفتن در تیررس درگیریها، با خطر مواجه هستند.»
مقامات ایرانی نیز تأکید کردند که این هلیکوپتر بهطور عمدی هدف قرار نگرفته است. در همین راستا، رسانههای رسمی ایران به نقل از منابع نظامی اعلام کردند که در ۲۴ ساعت گذشته، هیچگونه عملیات نظامی تهاجمی هوایی از سوی ایران در تنگه هرمز انجام نشده است.
اما مقامات آمریکایی معتقدند که این حمله، چه عمدی بوده باشد و چه سهوی، ارزش پاسخ دادن دارد.
به گفته مقامات آمریکایی، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در راستای «تلافی» سرنگونی هلیکوپتر تهاجمی «ایاچ-۶۴ آپاچی» در تنگه هرمز، حملات هوایی متعددی را علیه ایران ترتیب داده و در مجموع ۲۰ هدف را مورد اصابت قرار داده است. رسانههای ایران اعلام کردند که این اهداف شامل پایگاه دریایی سیریک، پایگاه دریایی جاسک، یک سایت پدافندی در بندرعباس، سایت موشکی در سواحل قشم، یک مخزن آب در سیریک و همچنین منطقه «جم» در استان بوشهر بوده است.
همزمان با این حملات، آمریکا عملیات نجات خلبانان آپاچی را با استفاده از شناورهای بیسرنشین آغاز کرد. فرماندهی مرکزی تأیید کرد که این خلبانان توسط یک شناور بیسرنشین آمریکایی بهطور موفقیتآمیزی از آب بیرون کشیده و نجات یافتند که نخستین مشارکت شناورهای بیسرنشین آمریکا در یک عملیات نجات محسوب میشود. ناوخدا «تیم هاوکینز»، سخنگوی فرماندهی مرکزی، اظهار داشت که خدمه آپاچی دو ساعت در آبهای تاریک شب سرگردان بودند. از آنجا که هلیکوپترهای سری آپاچی فاقد صندلی پرتابشونده هستند، یکی از مقامات ارشد آمریکایی لحظه فرار خدمه از هلیکوپتر در حال سقوط را «معجزه» توصیف کرد.
در نهایت، روز نهم ژوئن به وقت محلی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در کانال رسمی خود اعلام کرد که ایران موشکها و پهپادهایی را به سمت اهداف آمریکایی در منطقه شلیک کرده است. به گزارش رسانههای ایران در دهم ژوئن، سپاه پاسداران مدعی شد که یک فروند پهپاد «ریپر» امکیو-۹ را در استان بوشهر «رهگیری و منهدم» کرده است.