ترامپ تهدید کرد: «اگر به توافق نرسیم، عوارض میگیریم»؛ آمریکا و ایران دستورِ کارِ نخستِ مذاکرات را تعیین کردند
نوشتهی وانگ کایون، خبرنگارِ وبسایتِ «ناظر»
ترجمه مجله جنوب جهانی
تنها ساعاتی پس از امضایِ پیشنویسِ تفاهمنامه توسطِ رؤسایجمهورِ آمریکا و ایران، نیروهایِ مسلّحِ ایران، روزِ ۲۰ ژوئن، اعلام کردند که با توجّه به اقداماتِ اسرائیل در لبنان و نیز عدمِ پایبندیِ آمریکا به تعهداتِ خود در موردِ آتشبس، تنگهٔ هرمز به رویِ همهٔ کشتیها بسته شده است.
به گزارشِ آسوشیتدپرس، ایران هشدار داده که اگرچه هیئتِ مذاکرهکنندهٔ ایرانی راهیِ سوییس خواهد شد تا با آمریکا گفتوگو کند، امّا تا زمانی که درگیریِ لبنان پایان نیابد، بعید است مذاکرات به پیشرفتی دست یابد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهورِ آمریکا، روزِ ۲۰ ژوئن در پیامی در شبکهٔ اجتماعی خود تهدید کرد که در صورتِ عدمِ حصولِ توافق، آمریکا ممکن است از کشتیهایِ عبوری از تنگهٔ هرمز عوارض دریافت کند. او نوشت: «در طولِ ۶۰ روزِ آتشبس، هیچ عوارضی برایِ تردد از تنگهٔ هرمز دریافت نخواهد شد. پس از پایانِ این ۶۰ روز نیز، تا زمانی که توافق برقرار باشد، عوارضی دریافت نمیشود. امّا اگر توافقی حاصل نشود، آمریکا بهعنوانِ “فرشتهٔ نگهبان” کشورهایِ منطقه، عوارضی برایِ عبور از این تنگه وضع خواهد کرد تا هزینههایِ گذشته، حال و آیندهیِ خود را جبران نماید.»
آسوشیتدپرس خاطرنشان کرده که اظهاراتِ دو طرف، نشان از شروعی دشوار برایِ مذاکراتِ فنیِ ایران و آمریکا دارد.
ونس: چارچوبِ مذاکرات را تعیین میکنیم؛ ایران: نخستِ راه، لبنان است
پاکستان که نقشِ میانجی را بر عهده داشته، اعلام کرده که مذاکراتِ ایران و آمریکا روزِ ۲۱ ژوئن در سوییس برگزار خواهد شد.
رویترز به نقل از رسانههایِ رسمیِ ایران گزارش داده که یک هیئتِ عالیرتبهٔ ایرانی، بهریاستِ محمدباقر قالیباف، رئیسِ مجلسِ شورایِ اسلامی و مذاکرهکنندهٔ ارشد، روزِ ۲۰ ژوئن واردِ سوییس شده است. این هیئت، افزون بر قالیباف، شاملِ سیدعباس عراقچی، وزیرِ امورِ خارجه، و نیز مقاماتِ ارشدِ امنیتی، بانکِ مرکزی و وزارتِ نفتِ ایران میشود.
یکی از مقاماتِ پاکستانی که به شرطِ ناشناسی با آسوشیتدپرس گفتوگو کرده، فاش ساخت که محسن نقوی، وزیرِ کشورِ پاکستان، بامدادِ روزِ ۲۰ ژوئن در تهران با عراقچی دیدار کرده است؛ این دیدار در چارچوبِ تلاشها برایِ ازسرگیریِ مذاکراتِ مستقیمِ ایران و آمریکا صورت گرفته است.
یک مقامِ ایرانی نیز به سیانان گفته که مسئلهٔ لبنان، در صدرِ دستورِ کارِ هیئتِ ایرانی قرار دارد و تهران بر این باور است که تا زمانی که بحرانِ لبنان حل نشود، دورِ بعدیِ مذاکرات آغاز نخواهد شد.
جِی.دی. ونس، معاونِ رئیسجمهورِ آمریکا، روزِ ۲۰ ژوئن برایِ شرکت در مذاکرات با ایران، راهیِ سوییس شد. او گفت که استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ رئیسجمهور، و جرد کوشنر، دامادِ ترامپ، هماکنون در سوییس هستند و دارند بر رویِ جزئیاتِ فنیِ مذاکراتِ موردِ انتظار دربارهٔ برنامهٔ هستهایِ ایران کار میکنند.
ونس پیش از سوارشدن بر هواپیما در پایگاهِ مشترکِ اندروز در ایالتِ مریلند، به خبرنگاران گفت که وظیفهٔ نخستِ او در مذاکره با ایران، تعیینِ چارچوبِ گفتوگوها، «پیشرفت» در پروندهٔ هستهای و تحقّقِ آتشبس در لبنان است. او افزود: «ما در سطحِ رهبرانِ سیاسی، جهتگیریِ کلان را تعیین میکنیم و پس از آن، تیمِ فنی کارِ پیگیری را ادامه خواهد داد.» ونس که تنها «یک یا دو روز» در سوییس میماند، ابراز امیدواری کرد که در مذاکرات مربوط به چگونگیِ مدیریتِ موادِ هستهایِ ایران، به پیشرفتی دست یابند.
در موردِ آتشبس در لبنان، ونس گفت: «با شرایطِ موجود، ما تنها میتوانیم پیوسته آن را مدیریت و مهار کنیم. این دو مسئله، محورِ اصلیِ کارِ ما خواهند بود. البته، مطمئن هستم که ایران نیز موضوعاتی دارد که مایل است دربارهشان بحث کند.»
آمریکا بستهبودنِ تنگهٔ هرمز را تکذیب کرد
دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان، رؤسایجمهورِ آمریکا و ایران، روزِ ۱۷ ژوئن پیشنویسِ تفاهمنامه را امضا کرده بودند. بر اساسِ این تفاهمنامه، آمریکا موافقت کرده که در دورهٔ ۶۰ روزهٔ تمدیدِ آتشبس، به ایران معافیتِ صادراتِ نفت اعطا کند. ایران نیز متعهد شده که تنگهٔ هرمز را بهتدریج بازگشایی کند و آمریکا محاصرهٔ بنادرِ ایران را لغو خواهد کرد. دو طرف موظف شدهاند ظرفِ ۶۰ روز مذاکره کرده و به توافقِ نهایی دست یابند.
امّا مذاکراتِ بعدی که برایِ ۱۹ ژوئن در سوییس برنامهریزی شده بود، در لحظاتِ آخر به دلیل «مشکلاتِ لجستیکی» بهطورِ موقّت لغو شد. محمد اسحاق دار، معاونِ نخستوزیر و وزیرِ امورِ خارجهٔ پاکستان، روزِ ۱۹ ژوئن گفت که این تعویق به دلیلِ فرارسیدنِ ماهِ محرّم بوده است.
در ۲۰ ژوئن، قرارگاهِ مرکزیِ خاتمالانبیا (ستادِ کلِّ نیروهایِ مسلّحِ ایران) طیِ بیانیهای اعلام کرد که با توجّه به عدمِ پایبندیِ آمریکا به نخستین تعهّدِ مندرج در تفاهمنامه و همچنین نقضِ پیوستهٔ آتشبس از سویِ اسرائیل، ایران تنگهٔ هرمز را بسته و ترددِ هرگونه کشتی را ممنوع کرده است. در این بیانیه تأکید شده که بستنِ تنگه، نخستین واکنشِ ایران به «پیمانشکنی و بیاعتباریِ دشمن» است و در صورتِ تداومِ اقداماتِ نظامی و «تجاوزکارانه»، گامهایِ بعدی نیز برایِ وادارکردنِ طرفِ مقابل به اجرایِ تعهّدات، برداشته خواهد شد.
امّا فرماندهیِ مرکزیِ آمریکا (سنتکام) بلافاصله ادعایِ ایران را تکذیب کرد و اعلام نمود که روزِ ۲۰ ژوئن، ۵۵ کشتیِ تجاری از تنگهٔ هرمز عبور کرده و محمولههایِ کلان و بالغ بر ۱۷ میلیون بشکه نفت را به بازارهایِ جهانی رساندهاند و نیروهایِ آمریکایی نیز بر تداومِ این ترددها نظارت دارند. تیم هاوکینز، سخنگویِ سنتکام، گفت: «ایران کنترلِ تنگهٔ هرمز را در دست ندارد. کشتیرانی ادامه دارد و ارتشِ آمریکا بهدقّت اوضاع را زیرِ نظر دارد تا این وضعیّت حفظ شود.»
اسماعیل بقائی، سخنگویِ وزارتِ امورِ خارجهٔ ایران، طرفِ آمریکایی را به عدمِ پایبندیِ پیشین به توافقات متهم کرد و گفت که ایران در سوییس، آمریکا را به اجرایِ تعهّداتش فرا خواهد خواند. بقائی تأکید کرد که بهمحضِ اجرایِ تعهّداتِ کلیدی، مذاکرات برایِ توافقِ نهایی آغاز خواهد شد؛ در غیرِ این صورت، «کلِّ تفاهمنامه زیرِ سؤال خواهد رفت.»
تفاهمنامهٔ ایران و آمریکا، خواستارِ آتشبس در تمامیِ جبههها از جمله لبنان شده است. یک مقامِ آمریکایی پیشتر گفته بود که توافقِ آتشبس میانِ اسرائیل و حزبالله لبنان، از بعدازظهرِ ۱۹ ژوئن اجرایی شده است. امّا بامدادِ ۲۰ ژوئن، تنها ساعاتی پس از انتشارِ خبرِ توافق، اسرائیل حملاتِ هواییِ گستردهای را بر ضدِّ جنوبِ لبنان ترتیب داد. سازمانِ دفاعِ مدنیِ لبنان اعلام کرد که این حملات، ۲۰ کشته بر جای گذاشته است.
اسرائیل، این حملات را پاسخی به اقداماتِ حزبالله خوانده و تأکید کرده که خود را طرفِ توافقِ ایران و آمریکا نمیداند و به حضورِ نظامیِ خود در اراضیِ اشغالیِ لبنان ادامه خواهد داد. به گزارشِ رسانههایِ اسرائیل، نخستوزیر و وزیرِ جنگِ اسرائیل به نیروهایِ خود دستور دادهاند که در لبنان آتشبس را رعایت کنند، امّا از مناطقِ اشغالی عقبنشینی نخواهند داشت. حزبالله لبنان نیز اعلام کرده که به اسرائیل اجازهٔ «دستدرازیِ آزادانه» در لبنان نخواهد داد.