ترجمه مجله جنوب جهانی
مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، در چارچوب تفاهمنامهٔ منعقده، از مسیر مورد نظر خارج شده است. دو نیروی عمدۀ این توافق را تهدید میکنند.
یکی، چنانکه قابل پیشبینی بود، رژیم اسرائیل است که تمامی تلاش خود را برای اخلال در این مذاکرات بهکار میبندد. تفاهمنامه بر پایان جنگ در لبنان و خروج نیروهای اسرائیلی از خاک این کشور تأکید دارد. اسرائیل اگرچه تحت فشار آمریکا، در طول آخر هفته آتشبسی را برقرار کرد، اما مقامات آن اعلام داشتهاند که هیچ خروجی از نیروهایشان صورت نخواهد گرفت. امروز نیز نیروهای اسرائیلی به غیرنظامیان لبنانی که در نبطیه مشغول پاکسازی یک جاده بودند، حمله کردند و سپس نیروهای دفاع مدنی را که برای کمک به مجروحان حملۀ نخست اعزام شده بودند، هدف قرار دادند.
آمریکا، ایران و میانجیگران قطری و پاکستانی در طول آخر هفته بر سر استقرار گروهی ناظر برای جلوگیری از چنین حوادثی به توافق رسیده بودند. ایران خواستار مداخلۀ آمریکا در این خصوص خواهد شد و در غیر این صورت، به اقداماتی دست خواهد زد که ممکن است دوباره به مسدودسازی تنگۀ هرمز بینجامد.
نیروی دوم که روند مذاکرات را مختل میکند، خودِ ایالات متحده است. اولین بند تفاهمنامه، هر دو طرف را متعهد میکند که از تهدید یکدیگر خودداری ورزند. درحالیکه مذاکرات روزهای شنبه و یکشنبه جریان داشت، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرد که مذاکرهکنندگان ایرانی را خواهد کشت. این سخن بیگمان یاوهای بیش نبود، اما نمیشد آن را نادیده گرفت. مذاکرات مستقیم میان هیئتهای آمریکایی و ایرانی بلافاصله متوقف شد. بااینحال، مذاکرات غیرمستقیم با میانجیگری قطر و پاکستان با کارآیی کمتری ادامه یافت.
ایران اعلام کرد که آمریکا با آزادسازی منابع مالی ایران که ذیل تحریمها مسدود شده بود، موافقت کرده است. همچنین آمریکا بهمدت شصت روز، تحریمهای فروش نفت ایران را لغو کرده است. هر دو اقدام، صرفاً گامهایی مقدماتی و از پیششرطهای ایران برای هرگونه مذاکرۀ بعدی محسوب میشوند. اکنون آمریکا، از طریق رئیسجمهور و معاون او ونس، ادعا میکند که ایران توافق کرده است تا از منابع آزادشده برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا استفاده کند. آنها همچنین مدعی شدهاند که ایران از آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بازرسی از همۀ برنامههای هستهای خود دعوت به عمل خواهد آورد.
ایران هر دو ادعا را رد کرده است. تفاهمنامه تصریح دارد که ایران در استفاده از منابع آزادشده مختار خواهد بود و نیز هرگونه مذاکره و توافق پیرامون مسائل هستهای، پیش از تحقق سایر شروط، صورت نخواهد گرفت. بنابراین، آمریکا ادعاهایی را مطرح میکند که با توافقی که خود امضا کرده، در تناقضی آشکار است.
در حال حاضر، تنگۀ هرمز برای تردد کشتیهایی که از دستورالعملهای ایران برای عبور صلحآمیز پیروی میکنند، باز است. اکثر کشتیهایی که در دو روز اخیر از این آبراه عبور کردهاند، نفتکشهای ایرانی حامل نفت ایران با مقصد چین بودهاند. محصولات دیگر به میزان ناچیزی از خلیجفارس خارج شدهاند، زیرا مالکان کشتیها و شرکتهای بیمه، تا زمانی که از عدم بروز درگیریهای بیشتر اطمینان نیابند، عبور از تنگه را ریسک نمیکنند.
با توجه به اینکه بهجز ایران، محصولات تازه به حجم معقولی از دیگر کشورهای حاشیۀ خلیجفارس صادر نمیشود، فشار بر بازار نفت و گاز مایع همچنان ادامه دارد. سه تا شش هفته تا خشکیدن ذخایر جهانی و بروز اختلال در بازارها با عواقبی وخیم، زمان باقی است.
ساعت برای دونالد ترامپ در حال تیکتاک است. او ناچار است اسرائیل را مهار کند و نیز از تهدیدهای خود و ادعاهای متکبرانۀ پیروزی بر ایران دست بردارد. او باید فوراً چنین کند؛ در غیر این صورت، اقتصاد آمریکا و جهان با فاجعهای روبرو خواهد شد که خودِ ترامپ آن را «فاجعه» نامیده است.
ایران اما فرصت کافی برای ارتقای جایگاه جهانی خود دارد. رئیس مجلس شورای اسلامی برای تدوین مقرراتی مشترک پیرامون تنگۀ هرمز، به عمان سفر کرده است. رئیسجمهور ایران نیز در پاکستان بهسر میبرد و وزیر امور خارجه در راه چین است. ایران در حال فراهمآوردن صحنۀ دیپلماتیک برای نقش جدید و برتر خود در خاورمیانه است.
تمامی ناظران این منازعه بهخوبی دریافتهاند که آمریکا جنگ را باخته است. تلاشهای ترامپ برای فروش این جنگ بهعنوان یک پیروزی، تفاهمنامه و راهحل صلحآمیز را به مخاطره میاندازد. احتمال دارد او ظرف یک هفته یا کمی بیشتر، دست به تنشزایی تازهای بزند؛ اما با هر اقدام خصمانۀ جدید، وضعیتش وخیمتر از پیش خواهد شد.