درس‌هایی از مبارزات ویتنام برای حفظ حاکمیت ملی: سیزدهمین خبرنامه آسیا (۲۰۲۶) – مانتلی‌ریویو آنلاین

ترجمه مجله جنوب جهانی

دوستان عزیز،

در ۳۰ آوریل ۱۹۷۵، نیروهای کمونیست ویتنام در جنگ مقاومت علیه امپریالیسم ایالات متحده به پیروزی بزرگی دست یافتند. اکنون با گذشت پنجاه و یک سال، بزرگداشت آزادی ویتنام و اتحاد دوباره ملت ما همچنان یکی از مهم‌ترین روزها در تقویم ماست؛ این روز نه تنها به خاطر آنچه گرامی می‌دارد، بلکه به دلیل درس‌هایی که همچنان به ما می‌آموزد، اهمیت دارد. از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۲، ایالات متحده نزدیک به سه میلیون سرباز را به ویتنام اعزام کرد. تا پایان جنگ، بیش از دو میلیون غیرنظامی و بیش از یک میلیون سرباز ویتنامی در این مناقشه جان باختند. وحشی‌گری و بی‌رحمی ایالات متحده علیه مردم ویتنام زبانزد است و ما هنوز هم پیامدهای آن را متحمل می‌شویم. بیش از چهار میلیون قربانی سلاح شیمیایی «عامل نارنجی» در ویتنام، لائوس و کامبوج وجود دارند؛ جنایتی که ایالات متحده هرگز برای آن بازخواست نشده است.

اجبار اقتصادی

هژمونی ایالات متحده تنها بر شبکه گسترده‌ای از پایگاه‌های نظامی، درگیری‌های مسلحانه و تهاجم استوار نیست، بلکه در وهله اول از طریق قدرت نرم، فشارهای اقتصادی و دستکاری‌های دیپلماتیک شکل گرفته است. امروزه ویتنام بسیار بیشتر از آنکه در معرض تهدید تهاجم نظامی باشد، از سوی قدرت نرم امپراتوری غرب تهدید می‌شود. امسال، حزب کمونیست ویتنام رسماً اعلام کرد که دیپلماسی خارجی اکنون به اندازه دفاع نظامی برای امنیت ملی ما اهمیت دارد. ما به خوبی می‌دانیم که ایالات متحده، متحدان و دست‌نشاندگانش برای مداخله در یک کشور مستقل، نیازی به شلیک گلوله یا پرتاب موشک ندارند. وضع تعرفه‌ها، اعمال تحریم‌ها و دامن زدن به ناآرامی‌ها از طریق فعالیت‌های مخفیانه ضد‌انقلابی، درست به اندازه گلوله‌ها و بمب‌ها مؤثرند. اگرچه جنگ در سال ۱۹۷۵ به پایان رسید، اما مبارزه با امپریالیسم آمریکا تا به امروز ادامه دارد. بلافاصله پس از جنگ، ایالات متحده تحریم‌های شدیدی را علیه ویتنام وضع کرد و ما به لحاظ اقتصادی منزوی شدیم؛ به ویژه زمانی که اتحاد جماهیر شوروی رو به تضعیف گذاشت و در نهایت فروپاشید. ویتنام در اثر جنگ ویران شده بود. زیرساخت‌های غیرنظامی و صنایع ما با بمباران به کلی نابود شده بودند و ما توانایی تجارت با بیشتر کشورها را نداشتیم. در اواخر دهه ۱۹۸۰، ویتنام در آستانه یک قحطی سراسری قرار گرفت. جان میلیون‌ها انسان در خطر بود و اتحاد جماهیر شوروی دیگر در موقعیتی نبود که بتواند کمکی کند. به همین دلایل، ویتنام در سال ۱۹۸۶ سیاست «دوی موی» (Doi Moi – نوسازی) را آغاز کرد. ویتنام برای تأمین منابع مالی از صندوق بین‌المللی پول، با خصوصی‌سازی محدود موافقت کرد و اقتصاد بازار را توسعه داد. در همین دوران بود که ایالات متحده مداخلات اقتصادی و تحریم‌ها را علیه ویتنام تشدید کرد. از آن زمان، این اقدام به سلاح اصلی امپریالیسم غرب علیه مردم من تبدیل شده است. ویتنام برای عادی‌سازی روابط با ایالات متحده، مجبور شد بدهی سنگین رژیم دست‌نشانده و فاشیستی را که تا سال ۱۹۷۵ جنوب ویتنام را اشغال کرده بود، پرداخت کند. ما ناچار شدیم بیش از ۱۴۵ میلیون دلار به ایالات متحده بپردازیم تا پولی را که برای خرید تسلیحات و قتل‌عام غیرنظامیان ویتنامی در طول جنگ هزینه شده بود، به آن‌ها جبران کنیم. ویتنام چاره‌ای جز پذیرش شرایط این امپراتوری نداشت. بیش از بیست سال طول کشید تا ما آن بدهی را تسویه کنیم. ما تا همین هفت سال پیش مشغول پرداخت این بدهی ناعادلانه جنگی به ایالات متحده بودیم.

براندازی سیاسی

ایالات متحده در کنار این حملات اقتصادی، قدرت نرم خود را نیز برای خرابکاری سیاسی در ویتنام تقویت کرده است. آمریکا میلیاردها دلار به صورت آشکار و پنهان برای حمایت از سازمان‌های غیردولتی (NGO) و رسانه‌هایی مانند آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID)، دیده‌بان حقوق بشر، رادیو آسیای آزاد و صدای آمریکا هزینه کرده است تا اخبار کذب درباره ویتنام منتشر کنند و بذر ضد‌انقلاب را در داخل کشور بکارند. ویتنام تنها کشوری نیست که از چنین مداخلاتی آسیب دیده است. همه ما زنجیره انقلاب‌های رنگی دهه ۲۰۱۰ در آسیا و اروپای شرقی، مانند بهار عربی در غرب آسیا و میدان در اوکراین را به یاد داریم. این مداخلات، اقتصاد سیاسی کشورهای آسیب‌دیده را به طور کامل دگرگون کرد و در بسیاری از موارد به فروپاشی اجتماعی و ویرانی منجر شد. ایالات متحده هیچ چیز را بیشتر از فروپاشی دولت سوسیالیستی ویتنام نمی‌خواهد. از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، آمریکا از اعتراضات و کارزارهای خرابکاری سیاسی در سراسر ویتنام حمایت کرد. با وجود تمام سختی‌ها و هرج‌ومرج‌ها، تمامی این تلاش‌ها برای انقلاب رنگی به دلیل همبستگی میان مردم ویتنام و دولت سوسیالیستی ما با شکست مواجه شد.

سیاست «چهار نه»

ویتنام ناچار بوده است در مواجهه با دهه‌ها جنگ اقتصادی و توطئه‌های مستمر غرب، تاب‌آور و خلاق باشد. امپریالیسم ایالات متحده صرفاً به تهاجم و نیروی نظامی محدود نمی‌شود؛ قدرت اقتصادی و سیاسی نیز از ابزارهای اصلی اعمال فشار هستند که به اندازه تانک‌ها و ناوهای هواپیمابر مخرب‌اند. از آنجا که ما به طور مداوم تحت حملات سیاسی و اقتصادی هستیم، ویتنام نمی‌تواند سرمایه خود را صرف درگیری با هیچ کشور دیگری کند. ما از بسیاری جهات هنوز در حال بازسازی ویرانی‌های ناشی از جنگ و تحریم‌های همه‌جانبه هستیم؛ بنابراین حیاتی است که منابع محدود خود را صرف کمک به مردم و توسعه اقتصادمان کنیم. این نیاز به ثبات و صلح منجر به شکل‌گیری مجموعه کاملی از راهبردها و سیاست‌های دیپلماتیک شد که از دهه ۱۹۹۰ بازنگری شده‌اند و مجموعاً به عنوان سیاست «چهار نه» ویتنام شناخته می‌شوند و در کتاب سفید دفاعی (۲۰۱۹) به قانون تبدیل شده‌اند: ۱. نه به اتحاد نظامی با هر کشوری: ویتنام به اندازه کافی جنگ را تجربه کرده است. ما بهتر از هر کشور دیگری می‌دانیم که جنگ چقدر مخرب است و تمام تلاش خود را خواهیم کرد تا از کشیده شدن به جنگی دیگر خودداری کنیم. ۲. نه به هم‌پیمانی با یک کشور علیه کشوری دیگر: ویتنام نمی‌خواهد دست‌نشانده هیچ کشوری شود و همچنین مایل نیست به هیچ کشوری زورگویی کند. ویتنام می‌خواهد تا حد امکان با تمام کشورهای جهان دوست باشد. ۳. نه به پایگاه‌های نظامی خارجی در خاک خود: ویتنام به هیچ کشوری اجازه ایجاد پایگاه نظامی در خاک خود را نمی‌دهد و اجازه نمی‌دهد هیچ کشوری از بخشی از قلمرو ما برای راه انداختن جنگ علیه کشوری دیگر استفاده کند. همان‌طور که تاریخ و به ویژه تجاوز آمریکا به ایران به وضوح نشان می‌دهد، پایگاه‌های نظامی خارجی، کشورهای میزبان را به هدف نیروهای متخاصم تبدیل می‌کنند، یا دست‌کم ممانعت از کشیده شدن به جنگ میان کشورهای دیگر را دشوار می‌سازند. این پایگاه‌ها همچنین می‌توانند به ستادهای عملیات اطلاعاتی برای بی‌ثبات کردن کشورها از درون تبدیل شوند. واقعیت این است که ایالات متحده سال‌هاست ما را تحت فشار قرار داده تا اجازه دهیم پایگاه‌های نظامی، به ویژه پایگاه‌های دریایی در امتداد سواحل ما ایجاد کند. پاسخ ما همیشه منفی خواهد بود. ۴. نه به استفاده از زور یا تهدید به آن در روابط بین‌الملل: ویتنام با زبان خشونت سخن نمی‌گوید؛ ما از گفتگو و مذاکره برای حل تضاد منافع استفاده می‌کنیم. این امر با مدرن‌سازی ارتش یا مأموریت اصلی نیروهای مسلح ویتنام که دفاع از کشور است (و در صورت لزوم شامل استفاده از زور نیز می‌شود) هیچ تناقضی ندارد.

مبارزه ادامه دارد

در طول قرن گذشته، درگیری‌های بسیاری میان کشورهای ما در آسیا توسط غرب دامن زده شده است. جنگ و درگیری در آسیا پدیده جدیدی نیست و برخی از کشورهای ما حتی مدت‌ها پیش از تأسیس ایالات متحده با یکدیگر تنش داشته‌اند. اما غیرقابل انکار است که ایالات متحده از مناقشات موجود سوءاستفاده کرده و درگیری‌های جدیدی را به وجود آورده است تا کشورهای آسیایی را به جای همکاری برای ساختن منطقه‌ای قوی‌تر و صلح‌آمیزتر، به جان یکدیگر بیندازد. ویتنام یکی از معدود کشورهای آسیایی است که از دهه ۱۹۹۰ تا حد زیادی موفق شده از درگیری با همسایگان خود دوری کند. شرایط ایده‌آل نیست، اما سیاست «چهار نه» ما موفقیت نسبی داشته و فرمولی است که می‌تواند در هر کشوری بومی‌سازی شود. مهم‌ترین مسئله برای جنبش‌های ضد جنگ در سراسر جهان، درک زیربنای اقتصادی است: سرمایه، پول و منابع طبیعی. این همان نگرش بنیادی مارکسیسم-لنینیسم است؛ وقتی زیربنای اقتصادی را درک کنید، می‌توانید فراتر از پرده دروغ‌ها را ببینید. ایالات متحده از واژه‌های آزادی و دموکراسی برای توجیه تجاوزهای خود استفاده می‌کند. جنگ علیه ایران برای نجات هیچ‌کس نبود؛ بلکه هدف از آن نفت و کنترل ایالات متحده بر منطقه بود. همان‌طور که هو شی مین به ما آموخت، نظر باید همیشه با عمل همراه باشد. گام اول: درک حقیقت سرمایه‌داری و امپریالیسم. گام دوم: پایه‌ریزی اقدام و برنامه خود. ویتنام این کار را کرد، لائوس انجام داد، کوبا انجام داد و چین نیز چنین کرد. مبارزه ادامه دارد. در هر کجای آسیا که هستید، از هر کشور و فرهنگی که می‌آیید، امیدوارم سیاست «چهار نه» ویتنام را مطالعه کنید و اجرای برنامه مشابهی را در کشور خودتان پیگیری کنید. تمام کشورهای آسیایی باید متحد شوند تا تشکیلات نظامی و اطلاعاتی ایالات متحده را از منطقه ما بیرون برانند. ما نباید اجازه دهیم که به نفع امپراتوری، بیش از این میان ما تفرقه بیفتد و از ما به عنوان سلاحی علیه یکدیگر استفاده شود. دست‌ها از آسیا کوتاه! با صمیمیت،

لونا نگوین

لونا نگوین (که در فضای مجازی به نام Luna Oi شناخته می‌شود) تولیدکننده محتوا و مترجم مارکسیست-لنینیست مستقر در ویتنام است؛ او در آنجا به تولید محتوای آموزشی درباره سوسیالیسم ویتنام و مبارزه با امپریالیسم می‌پردازد. نشریه مانثلی ریویو (Monthly Review) لزوماً با تمامی دیدگاه‌های مطرح‌شده در مقالاتی که در ام‌آر آنلاین بازنشر می‌شوند، موافق نیست. هدف ما به اشتراک گذاشتن طیف متنوعی از دیدگاه‌های چپ است که فکر می‌کنیم برای خوانندگان ما جالب یا مفید خواهد بود. — سردبیران