وانگ جونشِنگ: حتی اگر کرهشمالی و آمریکا انگیزهای برای مذاکره داشته باشند، مانعی بزرگ بر سر راه است
وانگ جونشِنگ
ترجمه مجله جنوب جهانی
پژوهشگر موسسه راهبردهای آسیا-پاسیفیک و جهانی در آکادمی علوم اجتماعی چین توجه «ناگهانی» ترامپ به کرهشمالی و هماهنگی سریع برای لغو رزمایشهای مشترک آمریکا و کرهجنوبی، ظاهراً پاسخ «گرم» و پرشوری از سوی پیونگیانگ به همراه نداشته است. از سوی دیگر، گرم شدن گامبهگام روابط روسیه و کرهشمالی و بازدید ولادیمیر پوتین از جزایر کوریل جنوبی، برافروختگی و نگران شدن ژاپن را به همراه داشته است. کرهجنوبی که از ترامپ قدردانی کرده و سیاستهای خود در قبال کرهشمالی را تغییر داده است، فعلاً تنها بازخورد و پژواک صدای خود را میشنود و همچنان نیازمند تلاشهای بیشتری است.
در همین حال و همزمان با سیوچهارمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک چین و کرهجنوبی، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، عازم سفر به کرهجنوبی شده است. دو طرف ضمن ابراز امیدواری برای توسعه مطلوب روابط دوجانبه، درباره اوضاع شبهجزیره کره نیز به تبادل نظر پرداختهاند. وانگ یی با تبیین مواضع و اصول همیشگی پکن، تأکید کرد که چین به عنوان یک قدرت مسئولیتپذیر، ثبات و تداوم سیاست خارجی خود را حفظ کرده و همواره متعهد به ایفا نقش سازنده برای صلح و ثبات در شبهجزیره است. چین از حرکت تدریجی دو کشور کره به سوی همزیستی مسالمتآمیز و در نهایت تحقق صلح و امنیت پایدار در شبهجزیره استقبال میکند.
ساختار ژئوپلیتیک شمالشرق آسیا دستخوش چه تغییراتی است؟ وانگ جونشِنگ، پژوهشگر آکادمی علوم اجتماعی چین و مدیر دفتر مطالعات راهبردی پیرامونی چین، در گفتوگو با وبسایت «گوانچا» به تحلیل و بررسی این موضوع پرداخته است.
در تاریخ ۲۴ اوت، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با انتشار سه تصویر مشترک با کیم جونگ اون، رهبر کرهشمالی، در شبکه اجتماعی خود (تروث سوسیال)، بار دیگر سیگنالهایی مبنی بر ازسرگیری گفتوگوهای میان دو کشور ارسال کرد.
گوانچا: اخیراً دونالد ترامپ به طور «ناگهانی» ابراز علاقه به امور کرهشمالی کرده و تصاویر خود با رهبر عالی کرهشمالی را به اشتراک گذاشته است؛ پیشتر نیز از کاهش حجم رزمایشهای نظامی با کرهجنوبی خبر داد و حتی برخی رسانههای آمریکایی از احتمال دیدار رهبران دو کشور در ماه نوامبر سخن گفتهاند. در مقابل، پاسخ کرهشمالی این بود که با وجود حفظ روابط خوب میان رهبران دو کشور، پیونگیانگ از ارتباطاتی که ترامپ مدعی آن شده کاملاً بیخبر است. ارزیابی شما از این اقدام «ناگهانی» ترامپ چیست؟
وانگ جونشِنگ: رویکرد ناگهانی ترامپ در ارسال سیگنال درباره امور کرهشمالی قطعاً برخاسته از ملاحظات متعددی است. نخست اینکه ترامپ خواهان دیدار با کیم جونگ اون و پیشبرد حلوفصل مسئله شبهجزیره کره است. او با انتخابات میاندورهای نوامبر روبرو است و به یک دستاورد دیپلماتیک برای ارائه نیاز دارد.
دوم اینکه او واقعاً تمایل دارد مسئله شبهجزیره کره را به دست خود حل کند؛ مسئلهای که به عنوان یکی از پیچیدهترین و دشوارترین چالشهای امنیتی جهان، در دوره هیچیک از رؤسای جمهور پیشین آمریکا حل نشده است. ترامپ بر این باور است که اگر بتواند این گره را در دوره تصدی خود بگشاید، اقتدار و توانمندی خود را به رخ خواهد کشید. علاوه بر این، بر کسی پوشیده نیست که او همواره آرزوی نیل به جایزه صلح نوبل را در سر میپروراند. سوم اینکه طبق گفتههای همیشگی ترامپ، او نگاه مثبت و نگاه پرلطفی به رهبر کرهشمالی دارد. چالش شبهجزیره کره و بهویژه شتاب گرفتن توسعه سلاحهای راهبردی کرهشمالی در سالهای اخیر، تهدیدی جدی برای آمریکا، نیروهای مستقرش در کرهجنوبی و منافع گسترده آن در این کشور ایجاد کرده است. کرهشمالی در حال حاضر از نظر تئوریک دارای تسلیحات هستهای و موشکهای قارهپیماست؛ از این رو ترامپ تصور میکند با اتکا به روابط شخصی خود با کیم جونگ اون، توانایی حل این مسائل را دارد.
از زاویه نگاه کرهشمالی نیز تا حدی انگیزه برای حل چالشها وجود دارد. از یک سو، پیونگیانگ به دنبال ارتقای جایگاه بینالمللی خود است و دیدار با رئیسجمهور آمریکا اقدامی همسو با منافعش تلقی میشود. از سوی دیگر، اولویت کنونی کرهشمالی توسعه اقتصادی است، اما همچنان با تحریمهای سازمان ملل و تحریمهای یکجانبه آمریکا دستوپنجه نرم میکند؛ مشکلی که نیازمند چارهجویی عاجل است.
البته، حتی با وجود انگیزههای نسبی طرفین برای مذاکره، مانعی عمیق یعنی بیاعتمادی شدید و دیرینه میان دو کشور بر سر راه است. پس از شکست مذاکرات هانوی در سال ۲۰۱۹، رهبران دو کشور هیچ تماس مستقیمی نداشتهاند و این وقفه اکنون به هفت سال رسیده است که علت اصلی آن همین فقدان اعتماد است. بنابراین، برگزاری این دیدار در آینده همچنان با ابهامات فراوانی همراه است.
با این حال، تصور میکنم اکنون که فرصتی برای گفتوگو فراهم شده، امید میرود دو طرف این فرصت را غنیمت شمرده، تمهیدات لازم و همهجانبه را اندیشیده و به طور فعال برای پیشبرد گفتوگو تلاش کنند.
گوانچا: طی یک تا دو سال گذشته، توجه جوامع بینالمللی به کرهشمالی روندی صعودی داشته است؛ بهویژه پس از امضای «معاهده مشارکت جامع راهبردی» میان پیونگیانگ و مسکو در سال ۲۰۲۴ که به تعمیق همکاریهای سیاسی، اقتصادی و نظامی دو طرف انجامید. ناظران بیرونی مشتاقند بدانند تعمیق تعاملات میان کرهشمالی و روسیه چه متغیرهای جدیدی را وارد معادلات شمالشرق آسیا خواهد کرد. تحلیل شما در این باره چیست؟
وانگ جونشِنگ: روند توسعه روابط پیونگیانگ و مسکو را باید در چارچوب روابط دوجانبه فهم کرد که عمدتاً بر اساس نیازهای دو کشور به گسترش مناسبات و ارزیابی آنها از تحولات منطقهای شکل گرفته است. بدون شک تحولات در روابط دو کشور بر اوضاع شمالشرق آسیا اثرگذار است، اما من این تأثیرگذاری را محدود میدانم.
زیرا مسیر توسعه روابط چین و کرهشمالی یا روابط آمریکا و کرهشمالی وابسته به تصمیمگیریهای پکن و واشنگتن است و سمتوسوی روابط دو کره نیز به مواضع خود آنها بستگی دارد. بنابراین، اگر درباره تأثیر گسترش روابط روسیه و کرهشمالی بپرسید، به زبان ساده این تأثیر محدود است و ماهیت آن بیشتر معطوف به مناسبات دوجانبه دو کشور است. با این وجود، رسانههای خارجی به محض مشاهده تعاملات مسکو و پیونگیانگ، با استناد به برخی اظهارات مقامات روسی، موجسواری و جنجالآفرینی رسانهای را آغاز میکنند. پشت این فضاسازیهای رسانهای، در واقع تلاشی برای تلهگذاری دستورکار علیه چین یا اعمال فشار بر پکن جهت اعلام موضع نهفته است.
گوانچا: در طرف مقابل، دولت کرهجنوبی از زمان روی کار آمدن لی جائه-میونگ، تغییرات محسوسی در سیاستهای خود در قبال کرهشمالی ایجاد کرده است؛ از جمله لغو «راهبرد جدید اتحاد ۱۵ اوت» و طرح سه اصل «احترام به ساختار فعلی کرهشمالی، نفی اتحاد از طریق ادغام و خودداری از اقدامات متخاصمانه». وزارت وحدت کرهجنوبی نیز در ۵ اوت امسال «طرح توسعه همزیستی مسالمتآمیز در شبهجزیره کره» را پیشنهاد داد. این در حالی است که در ژانویه ۲۰۲۴ (در دوره ریاستجمهوری یون سوک-یول)، کرهشمالی با اصلاح قانون اساسی، عبارات مربوط به «اتحاد میهن» را حذف کرد و کرهجنوبی را «دشمن شماره یک» و «دشمن اصلی دائمی» نامید. تغییر جهت سیاست دولت لی جائه-میونگ در قبال کرهشمالی را چگونه تفسیر میکنید؟ با توجه به اینکه کرهشمالی در قانون اساسی خود کرهجنوبی را کشور دشمن خوانده، چقدر فضا برای تحقق رویکرد «همزیستی مسالمتآمیز» وجود دارد؟
وانگ جونشِنگ: درباره روابط دو کره، دولت لی جائه-میونگ از زمان آغاز به کار، همواره کوشیده است تا از طریق گفتوگو، مصالحه و همکاری به حل مسائل شبهجزیره کره بپردازد و تمایل خود را برای ورود به مذاکره با پیونگیانگ اعلام کرده است. اما باید توجه داشت که کرهشمالی بر اساس محاسبات خود، کرهجنوبی را به عنوان یک کشور دشمن دائمی طبقهبندی کرده است. وقتی طرف مقابل به عنوان کشور دشمن در وضعیت جنگی تعریف شده باشد، کرهشمالی در کوتاهمدت تمایلی برای گفتوگو با کرهجنوبی نخواهد داشت.
اگر موضوع را از زاویه نگاه دولت لی جائه-میونگ بررسی کنیم، تمایل به بهبود روابط با پیونگیانگ و مدیریت مناسبات از مسیر گفتوگو و همکاری، اقدامی است که به نفع صلح و ثبات منطقه شبهجزیره کره خواهد بود.
اما از زاویه نگاه کرهشمالی و با توجه به سیاست کنونیاش در قبال سئول، احتمال شکلگیری گفتوگو میان دو طرف در کوتاهمدت بسیار اندک است. با این حال، در مجموع، سیاست فعلی دولت لی جائه-میونگ در قبال کرهشمالی به نفع صلح و ثبات شبهجزیره ارزیابی میشود.
از دیدگاه ما در چین، امیدواریم طرفین صبر و شکیبایی پیشه کرده و روابط خود را به سمت مصالحه و همکاری سوق دهند.
گوانچا: لی جائه-میونگ در آخرین سخنرانی خود به مناسبت «روز آزادسازی (۱۵ اوت)» خاطرنشان کرد که «فرآیند تبدیل ساختار متزلزل آتشبس به یک ساختار صلحآمیز در شبهجزیره کره به طور رسمی آغاز خواهد شد». این موضعگیری را چگونه باید تعبیر کرد؟ آیا صرفاً یک فراخوان بیانیهای است یا ارادهای واقعی برای حل وضعیت آتشبس چند دههای با مشارکت طرفهای نبرد و ایجاد یک چارچوب صلح ساختاریافته وجود دارد؟
وانگ جونشِنگ: واقعیت این است که هر دولتی در کرهجنوبی مایل است حالت آتشبس در شبهجزیره کره را به وضعیت صلح پایدار تبدیل کند. زیرا آنچه در سال ۱۹۵۳ به امضا رسید، تنها یک متارکه جنگ بود و از نظر حقوقی، جنگ کره هنوز به پایان نرسیده است؛ از بعد عینی نیز دو طرف در حالت تقابل و خصومت به سر میبرند.
دولت کرهجنوبی خواهان امضای یک بیانیه صلح است تا از حالت موقت آتشبس و مواجهه نظامی به یک سازوکار جدید صلح انتقال یابد. به باور من، دولت لی جائه-میونگ واقعاً خواستار تحقق این چشمانداز است، اما پرسش کلیدی این است که چگونگی دستیابی به آن چگونه خواهد بود؟
همانطور که اشاره کردم، در حال حاضر تمایل دولت لی جائه-میونگ برای گفتوگو با کرهشمالی ارزشمند و قابل قدردانی است، اما طرف جنوبی باید به تلاشهای خود ادامه دهد زیرا تحقق آن در کوتاهمدت دور از انتظار است. ایجاد یک چارچوب صلح پایدار در شبهجزیره کره نیازمند مشارکت همهجانبه ذینفعان متعدد است و مسیری طولانی و پرفرازونشیب در پیش دارد.
گوانچا: در نهایت، چین در مواجهه با شرایط جدید کرهشمالی و تحولات تازه در اوضاع شمالشرق آسیا، چه ارزیابی و راهبردی اتخاذ میکند؟
وانگ جونشِنگ: از منظر چین، خواسته اصلی تحقق صلح و ثبات در شبهجزیره کره است. موضع همیشگی پکن، حل مسائل از طریق گفتوگو و راهکارهای سیاسی است. اکنون که زمینههایی برای گفتوگو شکل گرفته است—چرا که هم دولت لی جائه-میونگ و هم رئیسجمهور آمریکا خواستار گفتوگو هستند—امیدواریم همه طرفها گامهایی ملموس به سوی یکدیگر برداشته، بسترهای لازم را فعالانه فراهم سازند و هرچه سریعتر شرایط را برای ازسرگیری گفتوگوها مهیا کنند. چین نیز آمادگی دارد تا با رایزنی و هماهنگی فعال با تمامی طرفها، روند حل مسئله شبهجزیره کره را به مسیر اصلی خود یعنی گفتوگو و راهحل سیاسی بازگرداند.