بیستسالگی بریکس: جهان بیصبرانه در انتظار شنیدن چشمانداز چین است سرمقاله گلوبال تایمز
ترجمه مجله جنوب جهانی
چرا سازوکار بریکس همچنان پویا به رشد خود ادامه میدهد و چرا همکاریهای آن تا این حد پرنشاط باقی مانده است؟ کلید این امر در پایبندی به اصل گشایش و فراگیری، هدفگذاری برای همکاری بردهای متقابل و تلاش در جهت تحقق عدالت و انصاف نهفته است. هرچهقدر جهان متلاطمتر و دگرگونتر میشود، ارزش منحصربهفرد همکاریهای بریکس نیز برجستهتر به چشم میآید. با ورود «بریکس بزرگ» به مرحله ارتقای کیفیت و کارآمدی، این باور بیش از پیش تقویت شده است که پتانسیل این همکاریها بسیار بالا بوده و آینده کشورهای عضو کاملاً روشن است.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به دعوت نارندرا مودی، نخستوزیر جمهوری هند، در هجدهمین اجلاس سران بریکس که در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر در دهلی نو برگزار میشود، شرکت خواهد کرد. رئیسجمهور شی ضمن حضور و سخنرانی در این اجلاس، با سایر رهبران درباره موضوعات مهمی از جمله تحولات کنونی بینالمللی، توسعه سازوکارهای بریکس و تعمیق همکاریهای عملی به تبادل نظر عمیق خواهد پرداخت و ابتکارات و پیشنهادات کلیدی چین را مطرح خواهد کرد؛ اقداماتی که مسیر رشد باکیفیتِ همکاریهای بریکس بزرگ را هموار میسازد. همزمان با بیستمین سالگرد شکلگیری سازوکار همکاری بریکس، جهان چشمانتظار شنیدن رویکرد و چشمانداز چین است.
کشورهای عضو بریکس با وجود پراکندگی جغرافیایی و پیشینههای تاریخی، فرهنگی و مسیرهای توسعه متفاوت، بر گرد خواستههای مشترکی چون توسعه، احیا، استقلال استراتژیک و بهبود حکمرانی جهانی گرد هم آمدهاند. طی ۲۰ سال گذشته، این سازوکار از «چهار عضو اولیه» به «بریکس بزرگ» تبدیل شده، در برابر تلاشهای بیرونی برای ایجاد تفرقه و اختلال ایستادگی کرده و به نیرویی واقعی و پیشتاز در جنوب جهانی بدل شده است.
امروز بریکس دارنده منابع طبیعی عظیم، کارخانههای بزرگ و بازارهای گسترده است. این گروه به نماد و مهمترین بستر برای همبستگی و همکاری میان اقتصادهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه، و همچنین نیرویی محوری برای پیشبرد جهان چندقطبی و دمکراتیکتر کردن روابط بینالملل تبدیل شده است؛ دستاوردی که به آسانی به دست نیامده است.
چین همواره نیرویی کلیدی در پربارتر، بااهمیتتر و تأثیرگذارتر کردن بریکس بوده و به حق عنوان «لنگرگاه همکاریهای بریکس» را به خود اختصاص داده است.
از سال ۲۰۱۳، رئیسجمهور شی ابتکارات و پیشنهادات پیشرو متعددی از جمله مدل همکاری «بریکس پلاس» را مطرح کرد که باعث رشد سریع و باروری بیشتر همکاریهای بریکس شد و در بزنگاههای حساس نقش محوری ایفا نمود.
چین با ترویج روحیه بریکس مبتنی بر «گشایش، فراگیری و همکاری برد-برد»، طرح مفهوم «بریکس پلاس»، حمایت از تأسیس بانک توسعه جدید در شانگهای، پشتیبانی از توسعه تاریخی اعضا و پیشنهاد ساخت بریکسی متعهد به صلح، نوآوری، توسعه سبز، عدالت و تبادلات مردمی، همواره برای تقویت و گسترش این ساختار کوشیده است. این کشور با بهروزرسانی مستمر این سازوکار متناسب با مقتضیات زمانه، نفوذ جهانی آن را افزایش داده و استقبال گسترده جهانی را برانگیخته است.
طی دو دهه گذشته، فضای بینالمللی دستخوش تحولات عمیقی شده و صداهایی که پیشبینی افول بریکس را میکردند یا قصد ایجاد تفرقه در آن را داشتند کم نبودهاند. پس چرا بریکس همچنان رشد میکند و شاداب میماند؟ پاسخ در تعهد به رویکرد باز، همکاری چندجانبه و تلاش برای دادگری نهفته است.
در اجلاس مجازی سران بریکس در سپتامبر ۲۰۲۵، رئیسجمهور شی سه پیشنهاد مطرح کرد: نخست، پایبندی به چندجانبهگرایی برای دفاع از انصاف و عدالت بینالمللی؛ دوم، حفظ گشایش و همکاری برد-برد برای پاسداری از نظم اقتصادی و تجاری جهان؛ و سوم، تقویت همبستگی و همکاری برای ایجاد همافزایی در جهت توسعه مشترک. این پیشنهادات مسیر تازهای گشود و نیروی محرکه قوی به رشد باکیفیت بریکس بزرگ تزریق کرد. در این مرحله از ارتقای کیفیت، اطمینان از ظرفیتهای بیشمار و آینده درخشان بریکس روزافزون است.
در حال حاضر، تحولات عمیق بیسابقه در یک سده اخیر شتاب گرفته و افزون بر آن، یکجانبهگرایی، برتریجویی و حمایتگرایی اقتصادی در حال تقویت است. روند تنظیمات مجدد، قطبیشدن و صفبندیهای جدید جهانی واضحتر میشود. با این حال، هرچه جهان آشفتهتر میشود، ارزش منحصربهفرد بریکس روشنتر میگردد. تمایل کشورهای جنوب جهانی برای نزدیکشدن به بریکس روندی کاملاً مشهود است.
مالزی به عنوان کشور شریک بریکس، مدتهاست تمایل خود را برای عضویت کامل اعلام کرده است. کشورهایی مانند عراق و ماداگاسکار نیز خواهان انضمام یا شراکت هستند. در ماه ژوئن، ازبکستان به طور رسمی به بانک توسعه جدید پیوست و ایران نیز از الحاق عنقریب خود به این بانک خبر داد.
این «تب داغ بریکس» نشاندهنده خواست همگانی کشورهای جنوب جهانی برای دستیابی به حق توسعه عادلانه و نظمی منصفانهتر در سطح بینالمللی است.
در سال ۲۰۲۷، چین ریاست دورهای بریکس را بر عهده خواهد گرفت. چین در مسیر پیشرو، پایههای یگانگی را از طریق چندجانبهگرایی واقعی مستحکمتر خواهد کرد، همسویی استراتژیهای توسعه را از طریق بسترهایی مانند ابتکار کمربند و راه تقویت نموده و با ابتکارات جهانی خود در زمینههای توسعه، امنیت، تمدن و حکمرانی، به توسعه مشترک شتاب خواهد داد. همچنین دستاوردهای شاخصی در زمینههای اقتصاد دیجیتال، توسعه سبز، هوش مصنوعی، کاهش فقر و کشاورزی ارائه خواهد کرد. چین با ادامه سیاست بازرگانی آزاد و پیشبرد نوسازی به سبک چینی، بازار بزرگتر و فرصتهای بیشتری در اختیار شرکای خود قرار خواهد داد.
«در جهانی متلاطم، برافراشته نگه داشتن پرچم صلح، توسعه و همکاری برد-برد و نشان دادن قدرت واقعی بریکس اهمیتی دوچندان دارد.» سازوکار بریکس در مسیر تکامل و گسترش خود، حامل امیدها و مأموریتهای تازهای است.
یک «بریکس بزرگ» که متحدتر، کارآمدتر، عملگراتر و مسئولیتپذیرتر باشد، بیتردید چشماندازهای تازهای برای توسعه جنوب جهانی میگشاید و ثبات و انرژی مثبتی به جهان آشفته امروز تزریق میکند. بیستسالگی، نقطهای اتکا و همزمان آغازی نو است.
دیدگاه گلوبال تایمز: چگونگی عبور تجارت بریکس از آستانه یک تریلیون دلار
گلوبال تایمز
بر اساس گزارش خبرگزاری پرستیژ ترست هند، پیوش گویال، وزیر بازرگانی و صنعت این کشور، روز چهارشنبه با اشاره به افزایش ۱۵ درصدی صادرات کالا در بازه زمانی آوریل تا اوت سال مالی جاری (با وجود عدم قطعیتهای جهانی)، تاکید کرد ظرفیتهای عظیمی میان هند و سایر کشورهای عضو بریکس برای توسعه مبادلات کالا و خدمات وجود دارد.
همزمان با آستانه برگزاری هجدهمین اجلاس سران بریکس در روز شنبه، زمانبندی این اظهارات بازتابدهنده انتظارات هند از دستاوردهای ملموس اقتصادی و تجاری این رویداد است.
بر اساس گزارش آنکتاد (کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل)، تجارت درونگروهی کالا در بریکس از سال ۲۰۰۳ تا کنون بیش از ۱۳ برابر شده و در سال ۲۰۲۴ به ۱.۱۷ تریلیون دلار رسیده است. در چنین مقیاسی، اینکه آیا تجارت بریکس میتواند در اجلاس دهلی نو گامی دیگر به جلو بردارد یا خیر، نه تنها پرسشی برای کشورهای عضو است، بلکه نشان میدهد آیا کشورهای جنوب جهانی میتوانند در یک نظم اقتصادی بهشدت گسسته، مسیر تازهای برای همکاریهای مبتنی بر سود متقابل هموار کنند یا خیر.
افزایش حمایتگرایی تجاری در غرب، تکانهای فوری برای تعمیق تجارت درون بریکس ایجاد کرده است. برای کشورهای در حال توسعه، محدودتر شدن دسترسی به بازارهای صادراتی سنتی، تامین سرمایه لازم برای ارتقای فناوری و تحول صنعتی را دشوارتر میکند. اهمیت روزافزون بریکس دقیقاً از همین گسستگی جهان نشأت میگیرد؛ چرا که فضایی را برای سازوکارهای همکاری خارج از چارچوبهای سنتی غربی باز میکند. در این چارچوب، گسترش تجارت درونگروهی بریکس صرفاً تعمیق همکاریهای اقتصادی نیست، بلکه یک تصمیم راهبردی از سوی جنوب جهانی برای مهار و پوشش مخاطرات بیرونی محسوب میشود.
با توجه به حجم اقتصادی، جمعیت و نیازهای توسعهای کشورهای بریکس، ظرفیتهای تجارت درونگروهی آن هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیده است. اعضای بریکس از نظر فراوانی منابع، ساختارهای صنعتی و مراحل توسعه تفاوتهای چشمگیری دارند. با وجود مکمل بودن این ظرفیتها، مبادلات متقابل همچنان سهم نسبتاً پایینی از کل تجارت خارجی آنها را تشکیل میدهد. رشد تجارت کالاهای سنتی به تنهایی نمیتواند سقف جدیدی ایجاد کند؛ جهش و گام بعدی تجارت باید در حوزههای نوینی چون تجارت خدمات، اقتصاد دیجیتال و صنایع سبز جستوجو شود.
این بخشها همچنین مسیر آینده تجارت جهانی را نشان میدهند. برای نمونه در حوزه تجارت خدمات، مبادلات جهانی خدمات مبتنی بر بستر دیجیتال از ۴.۵ تریلیون دلار فراتر رفته و ۵۴.۲ درصد از کل تجارت خدمات را به خود اختصاص داده است. با توسعه کشورهای بریکس، بازارهای دیجیتال آنها پیوسته گسترش یافته و نقاط قوت آنها در اقتصاد دیجیتال نمایانتر شده است. چین از پایه صنعتی قوی و زیرساختهای دیجیتال پیشرفته برخوردار است، تجارت الکترونیک فرامرزی در برزیل به سرعت رشد میکند و هند نیز به صادرات فناوری اطلاعات و خدمات دیجیتال پیشرو در سطح جهان شهرت دارد. تلفیق این توانمندیهای مکمل میتواند افقهای گستردهتری را برای همکاریهای دیجیتال و تجاری میان اعضا بگشاید.
افزون بر این، تجارت صنایع سبز میان اعضای بریکس با سرعت در حال رشد است و کشورها بر اساس مزیتهای اختصاصی خود، محورهای رشد ویژهای را شکل دادهاند. فناوریها و ظرفیتهای تولید انرژیهای نو در چین، نیاز آفریقای جنوبی به انرژیهای تجدیدپذیر، و بازار گسترده زیرساختهای سبز و بخش انرژی خورشیدی در هند میتوانند پیوندهای کارآمدی میان عرضه و تقاضا ایجاد کنند. این امر پایهای تازه برای دستیابی به گذار کمکربن در هر کشور ایجاد کرده و پویایی اقتصادهای نوظهور را به اقتصاد سبز جهانی تزریق میکند.
از این رو، اجلاس دهلی نو فرصتی کلیدی برای تبدیل این پتانسیلهای پراکنده به نتایج ملموس است. بخش عمدهای از توافقات گذشته بریکس در اجلاسهای متوالی از ایده به عمل تبدیل شدهاند. نشست دهلی نو میتواند با تعمیق همکاری در زنجیرههای تامین و صنعتی و ایجاد یک سیستم صنعتی مقاومتر، خوداتکاتر و امنتر، همین مسیر اثباتشده را ادامه دهد.
در این میان، تعمیق همکاریهای تجاری بریکس خالی از چالش نیست. کشورهای عضو از نظر مراحل توسعه، رقابتپذیری صنعتی و میزان باز بودن بازارها تفاوتهای عمدهای دارند. با این حال، همین تنوع، ارزش محوری سازوکار بریکس را برجسته میکند. بریکس به جای حذف تمامی اختلافات، بستری فراگیر برای گفتگو، هماهنگی مواضع و دستیابی به نقاط مشترک در عین حفظ تمایزها میان کشورهای در حال توسعه فراهم آورده است.
از گذر از مرز تجارت یک تریلیون دلاری تا اجلاس دهلی نو، مرحله بعدی توسعه تجاری بریکس صرفاً درباره رشد آماری نیست؛ بلکه درباره ارتقای این بلوک به یک بستر محوری برای جنوب جهانی است تا مخاطرات بیرونی را مهار کرده و منافع توسعه را به اشتراک بگذارد—امری که به اقتصادهای نوظهور بیشتری اجازه میدهد در یک اقتصاد جهانی متلاطم، به لنگرگاهی باثبات دست یابند.