دوباره در باتلاق! «عربستان اشتباه محاسبه کرد»
ژانگ هونگری
گوانچا (چین)
ترجمه‌ی مجله‌ی جنوب جهانی
در یک نگاه
این مقاله که گوانچا آن را بر پایه‌ی تحلیل سی‌ان‌ان تنظیم کرده، بازگشت عربستان به جنگ یمن را حاصل سه محاسبه‌ی نادرست می‌داند: گسست از امارات که ریاض را بدون سازوکار فرماندهی بر نیروهای محلی رها کرد؛ دست‌کم گرفتن حوثی‌ها پس از فروپاشی آتش‌بس در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران؛ و تکیه بر حمایت آمریکا، در حالی که ترامپ به درخواست ریاض بی‌درنگ پاسخ نداد. نتیجه، حمله‌هایی است که به ریاض و زیرساخت‌های نفتی عربستان رسیده و گذار اقتصادی محمد بن سلمان را تهدید می‌کند. متن تأکید می‌کند بازپس‌گیری نقاط راهبردی به‌تنهایی جنگ را پایان نمی‌دهد.
عربستان سعودی در آغاز می‌خواست آتش جنگ را از خاک خود دور نگه دارد و منابعش را صرف گذار اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری و توسعه‌ی گردشگری کند. اما اکنون موشک‌ها و پهپادهایی که از یمن شلیک می‌شوند پیاپی شهرهای عربستان را هدف می‌گیرند و ریاض ناچار شده بار دیگر عملیات نظامی علیه حوثی‌ها را گسترش دهد. جنگی که عربستان کوشیده بود با مذاکره از آن پرهیز کند، دوباره به چالشی بزرگ برای ولیعهد محمد بن سلمان بدل شده است.
شبکه‌ی تلویزیونی کابلی آمریکایی سی‌ان‌ان (CNN) به وقت محلی ۱۰ اکتبر در تحلیلی نوشت بازگشت عربستان به جنگ یمن معلول یک رویداد واحد نیست، بلکه حاصل انباشت چند محاسبه‌ی نادرست راهبردی است: پس از گسستن همکاری با امارات، عربستان نتوانست نیروهای مسلح متحد محلی را به‌طور مؤثر یکپارچه کند؛ برای مقابله با حوثی‌ها آمادگی کافی نداشت؛ و ریاض یقین به حمایت نظامی آمریکا در لحظه‌های حساس را بیش از اندازه برآورد کرده بود.
گسست از امارات؛ عربستان میدان نبرد را تحویل گرفت، اما فرماندهی را درست تحویل نگرفت
عربستان و امارات پیش‌تر هر دو از دولت یمن حمایت می‌کردند و در برابر حوثی‌هایی که ایران پشتیبانشان است می‌جنگیدند. اما دو کشور درباره‌ی ترتیبات آینده‌ی یمن و نیروهای محلی‌ای که باید حمایت شوند اختلاف داشتند و همین اختلاف سرانجام همکاری‌شان را از هم گسیخت.
سی‌ان‌ان می‌گوید در پایان سال ۲۰۲۵ جنگنده‌های عربستان مجموعه‌ای از خودروهای نظامی را که امارات به یمن فرستاده بود (تجهیزات مربوط به بندر مکلا) هدف قرار دادند و همکاری دیرینه‌ی دو کشور از این رو بیش از پیش آسیب دید. پس از آن امارات نیروهای مربوط را بیرون کشید و عربستان نیز از آن خواست هرچه زودتر یمن را ترک کند.
مشکل این بود که پس از خروج امارات، عربستان نتوانست به‌سادگی کنترل نیروهایی را که امارات پیش‌تر حمایت و فرماندهی می‌کرد در دست بگیرد. برخی مقام‌های جنوب یمن به سی‌ان‌ان گفتند نظام فرماندهی و کنترلی که امارات برپا کرده بود نسبتاً کارآمد بود، اما عربستان به‌موقع سازوکاری جایگزین آن ایجاد نکرد. نیروهایی که سال‌ها زیر فرماندهی اماراتی می‌جنگیدند در آشفتگی فرو رفتند و هماهنگی نیروها در میدان نیز مختل شد.
این وضع عربستان را در موقعیتی دشوار قرار داد: می‌خواهد نفوذش را در یمن گسترش دهد، اما باید مسئولیت بیشتری را برای هماهنگی متحدان محلی و سازمان‌دهی عملیات زمینی به‌تنهایی به دوش بکشد. پیوند حوثی‌ها با ایران و کنترل تنگه‌ی باب‌المندب، این گذرگاه آبی راهبردی، هزینه‌ی این شکاف را باز هم سنگین‌تر کرده است.
دست‌کم گرفتن حوثی‌ها؛ فروپاشی آتش‌بس و سرایت سریع آتش جنگ
محاسبه‌ی نادرست دیگر عربستان این بود که برای موج تازه‌ی حمله‌ی احتمالی حوثی‌ها آمادگی کافی نداشت.
عربستان و حوثی‌ها سال‌ها آرامشی نسبی را حفظ کرده بودند، اما این به معنای ناپدید شدن ریشه‌های درگیری نبود. سی‌ان‌ان اشاره می‌کند که پس از آنکه آمریکا و اسرائیل علیه ایران جنگ به راه انداختند و اوضاع منطقه به‌شدت وخیم شد، آتش‌بس شکننده‌ی میان حوثی‌ها و عربستان نیز بیش از پیش فروپاشید.
در ماه ژوئیه‌ی امسال، ایران یک هواپیمای مسافربری غیرنظامی برای انتقال هیئت حوثی‌ها به تهران فرستاد تا در مراسم تشییع خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، شرکت کنند. عربستان سپس فرودگاه صنعا را که در کنترل حوثی‌هاست هدف قرار داد تا از فرود هواپیما جلوگیری کند. حوثی‌ها اعلام کردند ترتیبات آتش‌بس بی‌اعتبار شده است و علیه کشتی‌های عربستانی محاصره‌ی دریایی اعمال کردند؛ سپس در امتداد ساحل یمن به حمله دست زدند تا بر مناطق راهبردی نزدیک باب‌المندب مسلط شوند.
حوثی‌ها همچنین به تأسیسات و خطوط لوله‌ی نفتی عربستان حمله کردند و عرضه‌ی نفت خام را تحت تأثیر قرار دادند. عربستان نیز با حملات هوایی گسترده پاسخ داد.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد امور یمن در گروه بین‌المللی بحران، به سی‌ان‌ان گفت عربستان در مواجهه با حمله‌ی حوثی‌ها چند خطا مرتکب شد، از جمله نبود آمادگی کافی و ناکامی در هماهنگی مؤثر با نیروهای مسلح متحد یمنی‌ای که فرماندهی‌شان را تحویل گرفته بود. توان تسلیحاتی حوثی‌ها نیز افزایش یافته و حملاتشان به چند شهر عربستان رسیده است.
روز ۱۰ اکتبر رویترز گزارش داد حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، پایتخت عربستان، حمله کردند (سومین حمله به این فرودگاه در همین هفته) و دست‌کم ۱۲ نفر کشته و حدود ۳۰۹ نفر زخمی شدند. این حمله بیش از پیش نشان می‌دهد جنگ دیگر محدود به خاک یمن نیست و زیرساخت‌های کلیدی در خود عربستان نیز مستقیماً در معرض تهدید قرار دارند.
تکیه بر آمریکا، و کشف این‌که متحد لزوماً آن‌گونه که انتظار می‌رود وارد عمل نمی‌شود
سومین محاسبه‌ی نادرست عربستان، اتکا به حمایت امنیتی آمریکا بود.
ریاض سال گذشته با واشنگتن توافق دفاعی تازه‌ای امضا کرد و جایگاه «متحد عمده‌ی غیرعضو ناتو» را به دست آورد، اما این به معنای آن نیست که آمریکا در هر بحران منطقه‌ای خودکار وارد ماجرا می‌شود.
سی‌ان‌ان به نقل از منابع آگاه می‌گوید محمد بن سلمان ماه گذشته دو بار با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تلفنی گفت‌وگو کرد و از او خواست حوثی‌ها را هدف قرار دهد، اما ترامپ بی‌درنگ اقدامی نکرد. واشنگتن به‌جای آن در عمان با حوثی‌ها تماس گرفت تا ترتیبات آتش‌بس میان خود آمریکا و این گروه را حفظ کند.
مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان، به سی‌ان‌ان گفت ارتش عربستان از دیرباز بر پایه‌ی الگوی مقابله‌ی مستقل با چنین جنگ‌هایی ساخته نشده، بلکه همکاری با آمریکا را بخش مهمی از نظام امنیتی خود می‌دانسته است. اکنون پیش‌بینی این‌که آمریکا دست به اقدام می‌زند یا نه دشوارتر شده و عربستان به همین دلیل خود را در معرض خطر می‌بیند.
عربستان در برابر فشار امنیتی در پی حمایت خارجی بیشتر است. به گفته‌ی سی‌ان‌ان، فرانسه با استقرار نیروی دفاعی موافقت کرده، بریتانیا اعلام کرده هواپیماهایی برای سوخت‌رسانی هوایی به جنگنده‌های عربستان خواهد فرستاد و آمریکا نیز بیش از ۱۰۰ مشاور نظامی اعزام کرده که پشتیبانی اطلاعاتی و شناسایی اهداف را بر عهده دارند. عربستان، ترکیه و پاکستان هم توافق کرده‌اند ترتیبات دفاع مشترک را آغاز کنند تا هماهنگی امنیتی را تقویت نمایند.
گذار اقتصادی در برخورد با جنگ؛ فضای راهبردی عربستان تنگ می‌شود
برای عربستان هزینه‌ی جنگ یمن تنها در سطح نظامی نمایان نمی‌شود.
محمد بن سلمان می‌خواهد با اصلاحات اقتصادی وابستگی به نفت را کم کند و عربستان را به مقصدی مهم برای سرمایه‌گذاری بین‌المللی، گردشگری و رویدادهای بزرگ ورزشی تبدیل کند. اما با حمله به زیرساخت‌های نفت و گاز و افزایش خطرهای امنیتی منطقه، برخی پروژه‌های بزرگ زیر فشار قرار گرفته‌اند و جشنواره‌ی فیلم، مراسم جوایز و رویدادهای موسیقی‌ای که برنامه‌ریزی شده بود نیز از ناآرامی‌های منطقه تأثیر پذیرفته است.
همایش سرمایه‌گذاری شاخص عربستان که قرار بود اواخر اکتبر چهره‌های تجاری بین‌المللی را جذب کند، اکنون به‌سبب وضعیت امنیتی با نااطمینانی روبه‌رو است.
راتنی به سی‌ان‌ان گفت عربستان می‌خواست درگیری تا حد ممکن از کشورش دور بماند تا حوثی‌ها برنامه‌ی گذارش را مختل نکنند؛ اما اکنون عربستان دوباره خود را در کانون درگیری می‌یابد.
این است هسته‌ی دشواری کنونی ریاض: گسست از امارات شبکه‌ی شرکای زمینی‌اش را در یمن تضعیف کرد؛ دست‌کم گرفتن توان پاسخ‌گویی حوثی‌ها فشار نظامی را پیوسته افزایش داد؛ و تکیه بر حمایت آمریکا ضمانت امنیتی قطعی‌ای به همراه نیاورد.
عربستان اکنون می‌کوشد با دور تازه‌ای از عملیات نظامی وضع میدان را برگرداند، اما بازپس‌گیری نقاط راهبردی به معنای پایان جنگ نیست. تا زمانی که شکاف‌های مسلحانه‌ی درون یمن، رویارویی عربستان و حوثی‌ها و پیامدهای زنجیره‌ای جنگ ایران در منطقه ادامه دارد، ریاض به‌دشواری می‌تواند تنها با حملات هوایی یا زمینی ثبات را بازگرداند.
برای کشوری که آینده‌اش را روی گذار اقتصادی گذاشته، آزمون واقعی نه فقط پیشرفت در میدان نبرد، بلکه پرهیز از فرو رفتن دوباره در جنگی است که خروج روشنی برایش دیده نمی‌شود.
منابع و مآخذ
گوانچا (观察者网)، «再陷泥潭！“沙特误判了”»، مقاله‌ی انحصاری، ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶