«این‌که سازمان سیا مجبور شده علنی نیرو استخدام کند، نشان‌دهنده بن‌بست و استیصال آن‌هاست»
گفت‌وگو با آلبرتو بلانکو سیلوا، سفیر کوبا در چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
در پی تصویب دوباره قطعنامه‌ی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در محکومیت تحریم‌های یک‌جانبه‌ی آمریکا علیه کوبا با اکثریتی قاطع، آلبرتو بلانکو سیلوا، سفیر کوبا در چین، در گفت‌وگویی اختصاصی با وب‌سایت تحلیلی «گوانچا»، ابعاد مختلف فشارها، تهدیدات و تدابیر متقابل هاوانا را تشریح کرد. وی با اشاره به فضاسازی‌ها و تهدیدات اخیر مقامات آمریکایی، به‌ویژه خردورزی ناکام واشنگتن در ارعاب دیپلمات‌ها و ترغیب به همکاری با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، این اقدامات را نشانه‌ای واضح از بن‌بست و استیصال در سیاست خارجی ایالات متحده دانست و به سابقه سیاه این سازمان در تروریسم دولتی، کودتا و مداخلات زیستی اشاره کرد.
سفیر کوبا با مرور تاریخچه تحریم‌ها از فرامين دهه ۱۹۶۰ تا مصوبات مداخله‌جویانه‌ای همچون «قانون توریسلی» و «قانون هلمز-برتون»، تحریم‌های اقتصادی، تجاری و مالی واشنگتن را مصداق بارز مجازات دسته‌جمعی و نقض صریح حقوق بین‌الملل، به‌ویژه ماده ۳۳ کنوانسیون چهارم ژنو خواند. وی تصریح کرد که با وجود ایراد خسارت‌های سنگین بیش از ۸ میلیارد دلاری در یک‌سال گذشته و ایجاد بحران‌های شدید در تامین انرژی و خدمات درمانی، ملت کوبا با اتکا به توان داخلی، فناوری‌های بومی زیستی و تسریع در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، پایداری خود را حفظ کرده است.
وی در ادامه با تاکید بر ناگسستنی بودن اصول بنیادین کوبا نظیر حق تعیین سرنوشت، حاکمیت ملی و آرمان‌های انقلاب، درهای گفت‌وگوی برابر و متکید بر احترام متقابل با آمریکا را باز دانست. همچنین سفیر کوبا به اراده هاوانا برای پیشبرد اصلاحات ساختاری اقتصادی و اجتماعی و توسعه همکاری‌های راهبردی با جمهوری خلق چین در پنج حوزه اولویت‌دار (انرژی‌های پاک، مخابرات، کشاورزی، زیست‌فناوری و گردشگری) اشاره کرد و تعاملات دو کشور را الگویی ارزشمند از همبستگی بین‌المللی در برابر یک‌جانبه‌گرایی و قلدرمآبی استکباری برشمرد.
محکومیت جهانی تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل
در تاریخ ۲۸ اکتبر، مجمع عمومی سازمان ملل متحد بار دیگر با اکثریتی قاطع، قطعنامه پیشنهادی کوبا برای لغو تحریم‌های ظالمانه آمریکا را به تصویب رساند. پیش از این رأی‌گیری تاریخی، برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، فشارهای سیاسی، ارعاب، تهدید و باج‌خواهی دولت آمریکا علیه هیئت‌های دیپلماتیک برای تغییر رای آن‌ها را به‌شدت محکوم کرده بود.
در همین راستا، آلبرتو بلانکو سیلوا، سفیر کوبا در پکن، در گفت‌وگو با گوانچا اظهار داشت: «از نظر تاریخی، این قطعنامه همواره از پشتیبانی قاطع جامعه بین‌المللی برخوردار بوده است. این امر نشان می‌دهد که اکثریت قاطع کشورها با فشارهای یک‌جانبه مخالف‌اند؛ هرچند ارعاب و تهدیدات واشنگتن، مخاطراتی را برای برخی از شرکای بین‌المللی به همراه می‌آورد.»
وی افزود: «رأی‌گیری در سازمان ملل متحد برای هاوانا یک صحنه دیپلماتیک کلیدی است. محاصره اقتصادی کوبا نقض آشکار حقوق بین‌الملل، از جمله ماده ۳۳ کنوانسیون چهارم ژنو در منع مجازات دسته‌جمعی است. ما به افشا و محکوم کردن این محاصره ظالمانه در مجامع چندجانبه ادامه خواهیم داد و از چندجانبه‌گرایی و منشور ملل متحد دفاع خواهیم کرد.»
بلانکو سیلوا با مرور ریشه‌های تاریخی این سیاست خصمانه خاطرنشان کرد که تحریم‌های همه‌جانبه اقتصادی، تجاری و مالی علیه کوبا در سال ۱۹۶۲ با دستور اجرایی شماره ۳۴۴۷ جان اف. کندی آغاز شد. این سیاست قهرآمیز بعدها با دو قانون تشدید گردید: نخست «قانون توریسلی» در سال ۱۹۹۲ که محدودیتهای فرامرز را گسترش داد و کشتی‌های فرامنطقه‌ای متوقف‌شده در بنادر کوبا را جریمه کرد؛ و دوم «قانون هلمز-برتون» در سال ۱۹۹۶ که تحریم‌ها را در قوانین داخلی آمریکا تثبیت نموده و شامل مجازات شرکت‌های خارجی فعال در دارایی‌های ملی‌شده کوبا شد. این چارچوب حقوقی سال‌هاست مبنای اصلی فشارهای واشنگتن بر کشورهای ثالث قرار دارد.
پاسخ به تهدیدات واشنگتن و کارنامه سیاه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا
دولت آمریکا مجموعه مفصلی از ابزارهای قهرآمیز فرامرزی از جمله تحریم‌های ثانویه، محروم‌سازی از بازار و سیستم مالی آمریکا، فشارهای دیپلماتیک و تهدیدات تعرفه‌ای را به کار گرفته است. سفیر کوبا تاکید کرد: «این ابزارها علناً برای ارعاب کشورهای ثالث، شرکت‌ها و موسسات مالی دارای ارزیابی با کوبا طراحی شده‌اند و بخشی از سیاست‌های رسمی و اعلام‌شده واشنگتن به شمار می‌روند.»
در سپتامبر گذشته، دونالد ترامپ مدعی شده بود امکان دستیابی به توافق با کوبا وجود دارد و نیازی به اقدام نظامی نیست؛ اما در اواخر اکتبر، موضع خود را تغییر داد و اعلام کرد پس از حل مسائل ایران، به پرونده کوبا خواهد پرداخت و مارکو روبیو، وزیر خارجه خود را مأمور این کار خواهد کرد. متعاقباً روبیو علناً از مخالفان دولت کوبا خواست تا با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) تماس بگیرند.
بلانکو سیلوا در واکنش به این مواضع متناقض تصریح کرد که کوبا رویکرد واشنگتن را نه بر اساس سخنان، بلکه بر پایه اقدامات عملی ارزیابی می‌کند. هدف بنیادین نظام تحریم‌های آمریکا، ایجاد آشوب‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در داخل کوبا به منظور سرنگونی نظام قانون‌اساسی برخواسته از اراده مردم است. وی گفت: «ساده‌لوحانه است اگر کوبا خود را برای سناریوهای گوناگون آماده نکند. تهدید به تجاوز نظامی از سوی آمریکا یک جرم بین‌المللی است و هیچ توجیهی ندارد. آمریکا متجاوز است و کوبا قربانی حمله؛ لذا بر اساس اصل دفاع مشروع، حق دفاع از خود برای ما محفوظ است.»
وی در خصوص فراخوان روبیو برای ارتباط با سیا تاکید کرد: «سازمان سیا کارنامه‌ای تاریک و ننگین از ترور، کودتا، اقدامات تروریستی، ارتباط با قاچاق مواد مخدر و جنگ‌های بیولوژیک دارد؛ از جمله تجاوز نظامی به خلیج خوک‌ها در سال ۱۹۶۱ و تلاش‌های متعدد برای ترور رهبر فقید انقلاب کوبا، فیدل کاسترو.»
سفیر کوبا افزود: «این‌که این سازمان اکنون به فراخوان‌های علنی برای جذب نیرو متوسل شده، نشان‌دهنده عمق استیصال و ناکامی آن‌هاست.» وی یادآور شد که مردم کوبا شکایات حقوقی متعددی را علیه دولت آمریکا برای جبران خسارت‌های انسانی و اقتصادی مطرح کرده‌اند. طبق آمارهای رسمی، از زمان پیروزی انقلاب کوبا، تجاوزات امپریالیستی منجر به شهادت ۳۴۷۸ شهروند کوبایی و معلولیت ۲۰۹۹ نفر شده است.
اصول گفت‌وگو و ابعاد فراملی ایستادگی کوبا
بلانکو سیلوا تاکید کرد: «کوبا هیچ خطری برای آمریکا محسوب نمی‌شود و واشنگتن هیچ حقی برای تعیین نظام سیاسی کوبا ندارد. دولت آمریکا می‌داند که ملت کوبا صلح‌جو است و خطری متوجه آمریکا نمی‌سازد. مردم ما در برابر دهه‌ها تجاوز، پایداری استثنایی نشان داده‌اند؛ ما هرگز مرعوب نخواهیم شد و از حاکمیت ملی و حق تعیین سرنوشت خود قاطعانه دفاع می‌کنیم.»
با این حال، سفیر کوبا خاطرنشان کرد که هاوانا هرگز درهای گفت‌وگو را نبسته است. تجربیات گذشته، به‌ویژه در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ در اواخر دوره ریاست‌جمهوری باراک اوباما، نشان داد که دو کشور می‌توانند از طریق مذاکره و گفت‌وگو بر پایه احترام متقابل، مناقشات را مدیریت کنند؛ هرچند این روند با آغاز دوره نخست ترامپ و تشدید سیاست‌های خصمانه به حالت انجماد درآمد.
وی تصریح کرد: «شرط اصلی هرگونه گفت‌وگو و مذاکره، برابری، احترام متقابل و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر است. ما هرگز در خصوص حاکمیت ملی، حق تعیین سرنوشت، آرمان‌های سوسیالیستی، دستاوردهای انقلاب و حق غیرقابل‌سلب مردم کوبا برای تعیین مسیر توسعه خود بدون مداخله خارجی، معامله یا عقب‌نشینی نخواهیم کرد. هرگونه مذاکره‌ای که مستلزم عدول از این اصول باشد، از نظر ما کاملاً غیرقابل‌قبول است.»
بلانکو سیلوا یادآور شد که مبارزه کوبا فراتر از یک مسئله دوجانبه میان هاوانا و واشنگتن بوده و دارای ابعادی جهانی است؛ چرا که انقلاب کوبا الگوی سلطه‌جویی سنتی آمریکا بر آمریکای لاتین و حوزه کارائیب را در هم شکست. «اگر این سنت نادرست پایه‌گذاری شود که یک قدرت بزرگ بتواند کشوری را صرفاً به دلیل اعمال حق تعیین سرنوشت مجازات و تحریم کند، تمام دولت‌های مستقل جهان با تهدیدی مشابه روبرو خواهند شد.»
بحران انرژی، اصلاحات اقتصادی داخلی و مشارکت راهبردی با چین
سفیر کوبا با تشریح ابعاد محاصره شدید جدید آمریکا که با دستور اجرایی ۲۹ ژانویه امسال در قالب محاصره فلج‌کننده انرژی اعمال شده است، گفت که قطعی‌های گسترده برق و نقص شدید سوخت، مانع از انجام بیش از ۱۰ک هزار عمل جراحی در بیمارستان‌ها شده و ضربات سنگینی به سیستم بهداشت، تولید غذا و آبرسانی وارد کرده است. تنها از مارس ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶، خسارت اقتصادی مستقیم تحریم‌ها بر کوبا از مرز ۸ میلیارد دلار گذشته است.
با وجود این مجازات‌های دسته‌جمعی، ملت کوبا با اتکا به همبستگی ملی، تولیدات دارویی و زیست‌فناوری بومی و برنامه‌های حمایتی دولتی در حال عبور از این بحران است. کوبا گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را شتاب بخشیده و تا پایان سال ۲۰۲۵ ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی متصل به شبکه خود را به ۱۰۰۰ مگاوات رسانده است. توسعه انرژی بادی، بازسازی نیروگاه‌های حرارتی، تنوع‌بخشی به مبادی واردات سوخت و جذب سرمایه‌گذاری خارجی در تمام زنجیره انرژی در دستور کار قرار دارد.
همچنین در ژوئن گذشته، کوبا بسته‌ای اصلاحی شامل ۱۷۶ اقدام در ۲۳ حوزه اقتصادی و اجتماعی را آغاز کرد. بلانکو سیلوا این اقدامات را روندی برگشت‌ناپذیر، حاکمیتی و متکی بر قانون اساسی خواند که در تداوم اصلاحات سال ۲۰۱۱ تدوین شده‌اند. هدف این برنامه‌ها آزادکنندگی ظرفیت‌های تولیدی، افزایش اختیارات شهرداری‌ها، انعطاف‌پذیری در قوانین سرمایه‌گذاری خارجی، تمرکززدایی از تجارت خارجی و گسترش فعالیت‌های بخش غیردولتی در حوزه‌هایی چون گردشگری و مسکن، بدون عدول از اصول سوسیالیستی است.
وی نقش چین را در چارچوب بسترهای همبستگی بین‌المللی و ساخت «جامعه با سرنوشت مشترک» میان دو کشور بسیار حیاتی دانست. سفیر کوبا پنج حوزه اولویت‌دار همکاری با چین را شامل «انرژی‌های تجدیدپذیر، مخابرات، صنایع کشاورزی و غذایی، زیست‌فناوری و گردشگری» عنوان کرد. وی به‌ویژه بر ساخت نیروگاه‌های خورشیدی و پروژه‌های مشترک در زمینه تحقیق، توسعه و تجاری‌سازی محصولات زیست‌فناوری و دارویی تاکید کرد.
بلانکو سیلوا در پایان خاطرنشان کرد: «تجربه کوبا نشان می‌دهد که دفاع قاطع از حاکمیت ملی، تقویت اراده مردم، توسعه ظرفیت‌های بومی و تنوع‌بخشی به مشارکت‌های بین‌المللی بر پایه احترام متقابل، تنها راه مواجهه با قلدری و ارعاب قدرت‌های استکباری و پاسداری از منشور ملل متحد است.»