افشاگری رویترز: طرح فروش نفت ونزوئلا پیش از به اسارت گرفتن مادورو وجود داشت
نویسنده: گزارش اختصاصی رویترز (بازنشر در کوبادباته)
ترجمه: مجله جنوب جهانی
در یک نگاه
بر اساس اسناد پروازی و اظهارات منابع آگاه، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، دقیقاً یک هفته پیش از تهاجم نظامی ایالات متحده به ونزوئلا و ربودن نیکلاس مادورو، در اقامتگاه فوق‌لوکس «باشگاه یلوستون» مونتانا با جان ادیسون، معامله‌گر ارشد غول تجارت مواد خام و انرژی «ویتول» و از حامیان مالی اصلی کارزارهای انتخاباتی خود و دونالد ترامپ، دیدار کرده بود. محور این گفت‌وگو بررسی سرعت فروش نفت خام ونزوئلا در صورت تصرف منابع انرژی این کشور بود. تنها دو روز پس از حمله نظامی آمریکا، وزیر انرژی ایالات متحده با ادیسون تماس گرفت و بدون برگزاری فرایند رقابتی مناقصه، مجوزهای ویژه فروش نفت ونزوئلا را در اختیار ویتول و شرکت رقیب آن «ترافیگورا» قرار داد؛ قراردادی که صدها میلیون دلار سود نصیب این شرکت‌ها کرده و موجی از انتقادات را در میان قانون‌گذاران دموکرات درباره رانت سیاسی، تضاد منافع و اطلاع قبلی شرکت‌های نفتی از حمله نظامی برانگیخته است.
یک هفته پیش از آنکه ایالات متحده در ماه ژانویه به ونزوئلا تهاجم نظامی کند و رئیس‌جمهور این کشور، نیکلاس مادورو، را برباید، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با هواپیمای ویژه «ایر فورس تو» (Air Force Two) عازم «باشگاه یلوستون» در ایالت مونتانا شد؛ اقامتگاه تفریحی فوق‌لوکس و انحصاری که مخصوص اسکی و گلف است.
به گفته یک منبع آگاه، ونس در آنجا با دوست قدیمی و یکی از نخستین حامیان مالی زندگی سیاسی خود، یعنی جان ادیسون، دیدار کرد؛ ادیسون یکی از معامله‌گران بنزین در غول تجارت مواد خام و انرژی «ویتول» (Vitol) است.
سوابق پروازی که خبرگزاری رویترز بررسی کرده است نشان می‌دهد جت شخصی «امبرائر» متعلق به ادیسون و هواپیمای مخصوص معاون رئیس‌جمهور آمریکا در تاریخ ۲۷ دسامبر، دقیقاً یک هفته پیش از تهاجم نظامی به ونزوئلا، در باند فرودگاه بین‌المللی «بوزمن یلوستون» — که حدود یک ساعت با خودرو تا آن اقامتگاه تفریحی فاصله دارد — در کنار یکدیگر پارک شده بودند.
به گفته فردی که شرح این دیدار را از زبان خود ادیسون شنیده است، ونس و ادیسون درباره ونزوئلا گفت‌وگو کردند. این منبع افزود که ونس به‌طور ویژه علاقه‌مند بود بداند در صورت تسلط فرضی ایالات متحده بر منابع نفتی ونزوئلا، با چه سرعتی می‌توان نفت خام این کشور را به فروش رساند. ادیسون نیز به ونس اطمینان داد که شرکت ویتول برای انجام چنین مأموریتی در موقعیتی ممتاز و دست‌اول قرار دارد.
در پاسخ به استعلام‌های مربوط به این گزارش، هم دفتر ادیسون و هم دفتر ونس وقوع دیدار ۲۷ دسامبر در مونتانا را تکذیب کردند.
ادیسون به رویترز گفت: «هر کسی که خلاف این را بگوید از خودش داستان می‌سازد، زیرا من هرگز به هیچ‌کس نگفته‌ام که چنین دیداری صحت داشته است.»
با این حال، ادیسون به رویترز تأیید کرد که در تاریخ ۵ ژانویه — تنها دو روز پس از عملیاتی که طی آن نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، ربوده شد و تا ۱۰۰ نفر نیز کشته شدند — کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، با دفتر او در هیوستون تماس گرفت و پیشنهادی وسوسه‌برانگیز و ردناپذیر را مطرح کرد.
دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، قصد داشت فروش نفت خام این کشور عضو اوپک در آمریکای جنوبی را به خریداران بین‌المللی آغاز کند تا از این طریق هزینه دوره گذار سیاسی پیشِ روی ونزوئلا را تأمین کند، و رایت می‌خواست از ادیسون بپرسد که آیا ویتول علاقه‌مند به بر عهده گرفتن این نقش است یا خیر.
ادیسون در مصاحبه‌ای که اخیراً با رویترز انجام داد، اظهار داشت: «تصور می‌کردم او صرفاً تماس گرفته است تا درباره وضعیت بازار با من مشورت کند، اما مکالمه مسیر کاملاً متفاوتی به خود گرفت.»
وزارت انرژی آمریکا نیز تأیید کرد که رایت در ۵ ژانویه برای گفت‌وگو درباره ونزوئلا با ادیسون تماس گرفته است.
ظرف چند روز، ویتول و شرکت رقیب آن یعنی «ترافیگورا» (Trafigura) مجوزهای ویژه‌ای برای فروش نفت ونزوئلا دریافت کردند و این دو شرکت از آن زمان تاکنون صدها میلیون دلار از محل تجارت نفت خام این کشور سود به جیب زده‌اند.
جزئیات چگونگی دستیابی ویتول به یکی از پرطرفدارترین و پرسودترین مجوزهای انرژی دولت آمریکا پیش از این فاش نشده بود.
ادیسون ۴۸ ساله اصلاً گزینه منطقی و اصلی برای دریافت چنین تماسی از سوی وزیر انرژی نبود؛ او تنها یک معامله‌گر ارشد در ویتول به شمار می‌رفت، نه مدیرعامل منطقه‌ای شرکت. افزون بر این، تخصص او خریدوفروش بنزین در بازار داخلی آمریکا بود، نه تجارت نفت خام آمریکای لاتین.
اما به گفته خود ادیسون در گفت‌وگو با رویترز، ونس پیش‌تر به رایت گفته بود که ادیسون فردی قابل اعتماد است و همین توصیه راه را برای آن تماس تلفنی هموار کرد.
یک مقام آمریکایی به شرط ناشناس ماندن به رویترز تأیید کرد که ونس در گفت‌وگویی به رایت گفته بود ادیسون چهره‌ای معتمد در بخش انرژی است. این مقام خاطرنشان کرد که آن گفت‌وگو دست‌کم یک سال پیش از تماس تلفنی ۵ ژانویه انجام شده بود.
وزارت انرژی آمریکا در بیانیه‌ای به رویترز مدعی شد که ونس و رایت هرگز درباره فروش نفت ونزوئلا با یکدیگر گفت‌وگو نکرده‌اند و این وزارتخانه ویتول را به این دلیل برگزیده است که بزرگ‌ترین شرکت بازرگانی انرژی و مواد خام در جهان محسوب می‌شود.
اعتراض قانون‌گذاران دموکرات به نحوه واگذاری قراردادها
دیدار در مونتانا و نقش به‌طرز غیرعادی برجسته‌ای که ادیسون در به دست آوردن این قرارداد پرسود ایفا کرد، پرسش‌های تازه‌ای را در میان قانون‌گذاران دموکرات برانگیخته است؛ پرسش‌هایی درباره اینکه روابط شخصی تا چه اندازه بر دسترسی به قراردادهای دولتی پس از عملیات نظامی در ونزوئلا تأثیر گذاشته است.
رابرت گارسیا، عضو ارشد دموکرات در کمیته نظارت مجلس نمایندگان آمریکا و رئیس آینده این کمیته، در ماه ژانویه نامه‌ای به مدیران ارشد ویتول و ترافیگورا ارسال کرد و درباره شرایط و چگونگی دریافت این مجوزها توضیح خواست.
گارسیا در آن زمان اعلام کرد که مشارکت ویتول در این پرونده برای او نگران‌کننده است، که بخشی از این نگرانی به سابقه کمک‌های مالی سیاسی ادیسون به نفع ترامپ بازمی‌گردد. گارسیا همچنین نسبت به این احتمال ابراز نگرانی کرد که ویتول و ترافیگورا پیش از انجام اقدام نظامی علیه ونزوئلا، از آن مطلع شده باشند.
گارسیا به رویترز گفت: «ماه‌هاست که دموکرات‌های کمیته نظارت خواستار پاسخ‌گویی درباره قرارداد عظیم نفتی دولت ترامپ با ونزوئلا هستند و پیگیری می‌کنند که آیا مدیران شرکت‌های نفتی پیشاپیش از اقدام نظامی علیه ونزوئلا باخبر شده بودند یا خیر.»
او افزود: «گزارش‌های جدیدی که نشان می‌دهند جی‌دی ونس پیش از ربودن مادورو با یکی از مدیران ارشد ویتول دیدار کرده است، پرسش‌های بسیار بیشتری را درباره اینکه چه کسی، از چه چیزی و در چه زمانی مطلع بوده، مطرح می‌کند.»
ویتول و ترافیگورا از اظهار نظر درباره اینکه آیا به نامه گارسیا پاسخ داده‌اند یا نه خودداری کردند، اما هر دو شرکت به رویترز گفتند که هیچ‌گونه اطلاعات قبلی درباره عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا دریافت نکرده بودند.
به‌طور معمول، قراردادهای بزرگ دولت ایالات متحده از طریق فرایند رقابتی مناقصه واگذار می‌شوند تا شفافیت تضمین شود، از رانت و پارتی‌بازی جلوگیری شود و بهترین بازده مالی ممکن برای مالیات‌دهندگان رقم بخورد.
با این حال، دولت ترامپ از تصمیم خود برای دور زدن این فرایند دفاع و استدلال کرده است که اقدام سریع پس از بازداشت مادورو برای ایجاد ثبات در اقتصاد بحران‌زده ونزوئلا و تضمین تأمین مالی فوری خدمات روزمره و تلاش‌های بازسازی بدهی‌ها امری حیاتی بوده است.
سودهای میلیون‌دلاری شرکت‌های بازرگانی
ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر نفت خام جهان را در اختیار دارد، اما سطح تولید آن پس از سال‌ها کمبود سرمایه‌گذاری، سوءمدیریت و تحریم‌های فلج‌کننده، به کمتر از یک‌سوم اوج تاریخی خود سقوط کرده است.
پس از تهاجم نظامی ماه ژانویه، ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده قصد دارد کنترل نفت خام و درآمدهای ونزوئلا را برای مدتی نامحدود در اختیار بگیرد و در پی جذب ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری از سوی شرکت‌های نفتی آمریکایی برای احیای تولید این کشور است. او مدعی شد که این اقدام با افزایش حجم عرضه در دسترس در نیم‌کره غربی، امنیت انرژی ایالات متحده را تقویت خواهد کرد.
تا این لحظه، بزرگ‌ترین برندگان و ذی‌نفعان عملیات آمریکا در ونزوئلا دو شرکت ویتول و ترافیگورا بوده‌اند. به گفته یک منبع نزدیک به این پرونده، مجوز دولت آمریکا برای فروش نفت ونزوئلا چند روز پس از ویتول و در مقطعی در هفته دوم ژانویه به ترافیگورا پیشنهاد شد.
تام سنگ، کارشناس امور مالی انرژی و استاد دانشگاه مسیحی تگزاس، برآورد کرده است که این معامله‌گران به ازای فروش هر بشکه نفت ونزوئلا بین ۳ تا ۳٫۵ دلار سود خالص به دست می‌آورند.
او این برآورد را بر پایه شرایط کنونی بازار و کرایه حمل‌ونقل دریایی انجام داده و تصریح کرده است که این میزان سود معادل حاشیه سودی بین ۳٫۵ تا ۴ درصد است.
چنین سودهایی در چارچوب قرارداد نفت خام ونزوئلا به صدها میلیون دلار درآمد خالص ترجمه می‌شود؛ چرا که بر اساس آمارهای دولت آمریکا، ونزوئلا از ابتدای سال جاری تاکنون بیش از ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است.
بر اساس تحلیل رویترز از گزارش‌های سالانه ویتول، حاشیه سود عملیاتی این شرکت در طول سه سال گذشته بین ۱ تا ۳ درصد در نوسان بوده است.
شرکت‌های بازرگانی خصوصی سود حاصل از تک‌تک معاملات را علنی نمی‌کنند و برآوردهای مربوط به حاشیه سود و حجم نفت فروخته‌شده توسط آن‌ها به‌صورت مستقل قابل راستی‌آزمایی نبوده است.
ترافیگورا و ویتول به رویترز اعلام کردند که به دلیل محرمانه بودن مفاد قراردادهای تجاری‌شان با شرکت دولتی نفت ونزوئلا (PDVSA) برای فروش نفت، نمی‌توانند درباره جزئیات آن‌ها اظهار نظر کنند.
به‌تازگی نیز ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده از طریق مشارکت با شرکت «نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز» (NABEP) — یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خصوصی نفت در ونزوئلا — به حدود یک‌پنجم ذخایر نفت خام این کشور دست یافته است.
مالکیت این شرکت در اختیار میلیاردر ونزوئلایی، آلخاندرو بتانکور، است که تا همین اواخر به اتهام پول‌شویی در ارتباط با اختلاس از منابع مالی شرکت دولتی نفت ونزوئلا (PDVSA) تحت تحقیقات قضایی آمریکا قرار داشت.
توافق این شرکت با واشنگتن، سهم ۳۵ درصدی در شرکت مادر آن و همچنین حق خرید ۲۰ درصد از تولید را به بهای تمام‌شده تولید در اختیار ایالات متحده قرار می‌دهد.
رویترز نتوانست مشخص کند که آیا ویتول یا ترافیگورا بخشی از تولید فعلی نفت شرکت نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز را — که حدود ۲۲۰ هزار بشکه در روز است — به بازار عرضه می‌کنند یا خیر.
ویتول تأیید کرد که با شرکت نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز رابطه تجاری دارد، اما قرارداد بلندمدتی میان آن‌ها وجود ندارد؛ این شرکت از ارائه جزئیات بیشتر درباره ماهیت این رابطه تجاری خودداری کرد.
ترافیگورا نیز در پاسخ به پرسش‌ها در این باره سکوت اختیار کرد.
وکیل بتانکور اظهار داشت که مقامات قضایی در حوزه‌های قضایی متعدد، اتهامات مطرح‌شده علیه موکلش را به‌طور کامل بررسی کرده‌اند و هیچ کیفرخواستی علیه او صادر نشده است.
نشست در کاخ سفید
پس از گفت‌وگوی ادیسون و رایت، امور با سرعت چشمگیری پیش رفت.
تا تاریخ ۹ ژانویه، هم ویتول و هم ترافیگورا مجوزهای خود را دریافت کرده بودند و ادیسون در کاخ سفید حضور داشت و دوشادوش مدیران عامل «اکسون‌موبیل» و «شورون» در نشستی تلویزیونی با ترامپ درباره آینده صنعت نفت ونزوئلا شرکت کرد.
ادیسون در جریان این نشست تلویزیونی خطاب به ترامپ گفت: «ما اینجا هستیم تا اطمینان حاصل کنیم که شما می‌توانید تمام این نفت را با بهترین قیمت ممکن به سراسر جهان منتقل کنید؛ به‌گونه‌ای که اهرم فشاری که بر ونزوئلایی‌ها اعمال می‌کنید، دستیابی شما به خواسته‌هایتان را تضمین کند.»
بن مارشال، مدیرعامل منطقه‌ای ویتول، نیز در این نشست حضور داشت و از ترامپ بابت فراهم کردن فرصت بازرگانی نفت ونزوئلا قدردانی کرد.
ویتول به رویترز اعلام کرد که ادیسون با توجه به پیشینه کاری‌اش به‌عنوان معامله‌گر بنزین، دانش فنی لازم برای مذاکره درباره یک قرارداد بین‌المللی نفت خام را نداشته و پس از تماس ۵ ژانویه، مارشال و تیم نفت خام شرکت را وارد ماجرا کرده است.
ریچارد هولتوم، مدیرعامل ترافیگورا، نیز به نمایندگی از این شرکت در این نشست حضور داشت.
کمک‌های مالی سیاسی و سوابق تجاری
بر اساس اسناد کمیسیون فدرال انتخابات آمریکا (FEC)، ادیسون از نخستین حامیان ونس بود و در سال ۲۰۲۲ مبلغ ۳۰۰ هزار دلار به کمیته اقدام سیاسی «حفاظت از ارزش‌های اوهایو» کمک کرد تا به پیروزی نامزدی ونس برای یکی از کرسی‌های ایالت اوهایو در سنای ایالات متحده کمک کند.
طبق همین اسناد، ادیسون و همسرش، شانون، متعاقباً در سال ۲۰۲۴ مبلغ ۷ میلیون دلار به کمیته‌های اقدام سیاسی اختصاص دادند — از جمله ۵ میلیون دلار به کمیته «عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم» (MAGA) — تا به تضمین دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ در کاخ سفید کمک کنند.
به گفته سه فرد آگاه از روابط این دو، ادیسون سبک سیاسی محافظه‌کارانه ونس را تحسین می‌کرد.
در همان دوران، هم‌زمان با اینکه پیوندهای این دو به واسطه هم‌سویی‌های سیاسی مستحکم‌تر می‌شد، ادیسون در حال بستن یکی از پرتلاطم‌ترین فصل‌های زندگی حرفه‌ای خود بود.
در سال ۲۰۲۴، شرکت‌های ویتول و «اسکی انرژی» (SK Energy) پس از یک دهه کشمکش حقوقی در پرونده دست‌کاری قیمت بنزین، با ایالت کالیفرنیا بر سر پرداخت ۵۰ میلیون دلار به توافق رسیدند.
در آن پرونده، نام ادیسون به‌عنوان بلندپایه‌ترین مدیر اجرایی ویتول که در این تبانی ادعایی دست داشت، مطرح شده بود.
نه ویتول و نه ادیسون ارتکاب هیچ‌گونه تخلفی را نپذیرفتند.
ویتول از اظهار نظر درباره این پرونده برای گزارش حاضر خودداری کرد.
ادیسون نیز به پیام‌هایی که در آن‌ها دیدگاه او درباره این پرونده جویا شده بود، پاسخی نداد.
سال بعد، در ۲۰۲۵، ادیسون طبق اسناد اداره هوانوردی فدرال آمریکا یک جت جدید امبرائر خریداری کرد. این هواپیما که بهای آن حدود ۱۴ میلیون دلار بود، برای پروازهای روزافزون او به باشگاه یلوستون در مونتانا استفاده می‌شد؛ جایی که به گفته ادیسون، اکنون در حال ساخت خانه‌ای در آن است و بدین ترتیب در همسایگی میلیاردرها، غول‌های فناوری و ستارگان هالیوود قرار می‌گیرد.
پیش از آغاز عملیات ساخت‌وساز، ارزش کارشناسی زمین ساخته‌نشده ادیسون به وسعت یک هکتار، بر اساس اسناد اداره درآمد ایالت مونتانا، ۱۶٫۴ میلیون دلار برآورد شده بود.
طبق اسناد رسمی، کریس رایت، وزیر انرژی، نیز اقامتگاهی در نزدیکی باشگاه یلوستون به ارزش ۳۶٫۲ میلیون دلار دارد.
ادیسون تماس تلفنی ۵ ژانویه رایت را یکی از درخشان‌ترین نقاط عطف در سابقه کاری ۱۷ ساله خود در شرکت ویتول توصیف کرد.
ادیسون به رویترز گفت: «بسیار مفتخرم و حس میهن‌پرستی عمیقی دارم از اینکه دولت از طریق کریس رایت با من تماس گرفت تا در به سرانجام رساندن این توافق به آن‌ها کمک کنم.»
به دست آوردن قرارداد ونزوئلا در عین حال حسن ختام حضور او در این شرکت بود؛ او در اواخر ماه مارس بازنشستگی خود را از ویتول اعلام کرد تا بر فعالیت در عرصه سیاست و انرژی تمرکز کند.
او از آن زمان به‌عنوان رئیس شورای مشورتی سیاست‌گذاری انرژی کریس رایت منصوب شده است؛ شورایی که نخستین نشست رسمی خود را در ماه ژوئیه برگزار کرد.
در یک یادداشت داخلی شرکت ویتول درباره بازنشستگی او که رویترز به آن دست یافته است، از ادیسون به‌عنوان «یکی از موفق‌ترین معامله‌گران در تاریخ این شرکت» یاد شده است.
منبع: رویترز، با بهره‌گیری از گزارش روزنامه لا خورنادا (La Jornada) و پایگاه خبری کوبادباته (Cubadebate).